K

KpssAsistanım

KPSS Hazırlık Platformu

Giriş YapÜcretsiz Başla

KPSS / Vatandaşlık

Yargı

KPSS Vatandaşlık için yayındaki konu özeti, test girişi ve çalışma kağıdı akışı bu sayfada bir arada.

Konu özeti

Temeli netleştir, sonra teste geç

⭐ PDF \u0130ndir (Premium)

Yargı (Yargı Erki ve Yüksek Mahkemeler) Konu Anlatımı

Yargı, devletin üçüncü erki: bağımsız ve tarafsız mahkemelerin anlaşmazlıkları ve suçları millet adına karara bağladığı yer. KPSS bu konuyu "hangi mahkeme, hangi görev, hangi sayı" eşleştirmeleriyle sorar; özellikle dört yüksek mahkemeyi ve AYM'yi ayrıntısıyla ister. Üç eksen:

🔑 Yargının Üç Ekseni

  1. Yüksek mahkemeler (4) — Anayasa Mahkemesi, Yargıtay (adli yargı üst), Danıştay (idari yargı üst), Uyuşmazlık Mahkemesi. (Sayıştay hesap yargısıdır.)
  2. AYM ve denetim yolları — iptal davası (soyut), itiraz yolu (somut), bireysel başvuru, Yüce Divan.
  3. HSK ve yargı kolları — adli/idari yargı ayrımı; HSK'nın yapısı ve üye seçimi.

Çeldiriciler hep "hangi mahkeme neye bakar?", "iptal mı itiraz mı?" ve sayısal eşiklerde (15 / 13 / 60 gün / 30 gün) saklanır.

1. Yargı Yetkisinin Niteliği (Anayasa m.9)

Yargı yetkisi, devletin üç temel erkinden biridir. 2017 Anayasa değişikliği ile yargı yetkisinin tanımına çok kritik bir ekleme yapılmıştır.

  • Yargı yetkisi: Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. (2017 değişikliği ile "tarafsız" ibaresi anayasal güvenceye alınmıştır).
  • Mahkemelerin Bağımsızlığı (m.138): Hâkimler görevlerinde bağımsızdır. Anayasa, kanun ve hukuka uygun olarak, tamamen vicdani kanaatleri doğrultusunda hüküm verirler.
  • Hiçbir organ, makam, merci veya kişi mahkemelere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiyede veya telkinde bulunamaz. Bu durum yasama organı olan TBMM için de, yürütme organı olan Cumhurbaşkanı için de geçerlidir.
  • Yasama organında, görülmekte olan bir dava hakkında Meclis kürsüsünde soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya beyanda bulunulamaz. Görüşmeleri etkilemek kesinlikle yasaktır.
  • Hâkimlik Teminatı (m.139): Hâkimler ve savcılar anayasal güvence altındadır.
    • Kendi istekleri olmadıkça azlolunamazlar.
    • 65 yaşından önce emekliye sevk edilemezler (Kanunda belirtilen istisnai haller, meslekte kalmalarında sakınca görülenler hariç).
    • Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle dahi olsa tam ödenek alma hakkı ve diğer özlük haklarından mahrum bırakılamazlar.
  • Yargı yetkisi sınırı (m.125): İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Ancak yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır; mahkemeler, idarenin yerine geçerek "yerindelik denetimi" yapamazlar.

2. Yüksek Mahkemeler — 4 TANE (Anayasa m.146-158)

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda düzenlenmiş yüksek mahkemeler yalnızca 4 tanedir. 2017 Anayasa değişikliği ile Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) kaldırıldığı için sayı altıdan dörde düşmüştür.

  1. Anayasa Mahkemesi (AYM) — Anayasa Yargısı mercii
  2. Yargıtay — Adli Yargı üst mercii
  3. Danıştay — İdari Yargı üst mercii
  4. Uyuşmazlık Mahkemesi — Uyuşmazlık Yargısı mercii

⚠️ ÖSYM BÜYÜK TUZAĞI: Sayıştay ve Yüksek Seçim Kurulu (YSK) anayasada düzenlenmiş önemli organlar olmalarına, üyeleri yüksek yargıçlardan oluşmasına ve kararları kesin olmasına rağmen YÜKSEK MAHKEME DEĞİLDİR. Testlerde şıklara her zaman bu ikisinden biri konur!

3. Anayasa Mahkemesi (AYM) — Detaylı (m.146-153)

3.1 Yapısı

  • AYM toplam 15 üyeden oluşur. (2017 değişikliği öncesi 17 üyeydi).
  • Görev süresi: Üyeler 12 yıl için seçilirler ve bir kişi bir kez seçilebilir.
  • Yaş sınırı: Alt yaş sınırı 45 yaş, zorunlu emeklilik yaşı ise 65 yaştır.
  • Başkan ve Başkanvekili: Üyeler kendi aralarından seçer, görev süreleri 4 yıldır.

3.2 Üye Seçimi (m.146)

  • TBMM (3 üye seçer):
    • 2 üye: Sayıştay üyeleri arasından.
    • 1 üye: Baro başkanlarının göstereceği avukatlar arasından.
  • Cumhurbaşkanı (12 üye seçer):
    • 3 üye: Yargıtay'dan.
    • 2 üye: Danıştay'dan.
    • 3 üye: YÖK'ten.
    • 4 üye: Üst düzey yöneticiler, avukatlar, 1. sınıf hâkim/savcılar arasından.

3.3 AYM'nin Görevleri (m.148)

  1. Norm Denetimi: Kanun, CBK, İçtüzük denetimi.
  2. Bireysel Başvuru: Hak ihlalleri.
  3. Yüce Divan: Üst düzey devlet görevlilerinin yargılanması.
  4. Siyasi Parti İşlemleri: Kapatma ve mali denetim.
  5. Yasama Dokunulmazlığı ve Vekillik Düşmesi İtirazları.

3.4 İptal Davası (Soyut Norm Denetimi) (m.150)

  • Açma Yetkisi: Cumhurbaşkanı, En büyük iki parti grubu, 1/5 milletvekili (120).
  • Süre: 60 gün (Şekil bakımından 10 gün).

3.5 İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi) (m.152)

  • Bir davanın görülmesi sırasında mahkemenin AYM'ye başvurmasıdır.
  • AYM'nin karar süresi: 5 ay.
  • Ret sonrası bekleme süresi: 10 yıl.

3.6 Bireysel Başvuru (m.148/3)

  • Tüm kanun yolları tüketildikten sonra gidilir.
  • Süre: 30 gün.

Yargı Konu Anlatımı - Detaylı Ek (Bölüm 4-12)

Değerli memur adayı, Yargı ünitesinin "kurumlar ve sistem" boyutu, sınavda ayırt edici soruların geldiği asıl yerdir. Aşağıda, 25 yıllık komisyon tecrübemle süzülmüş, tamamen ÖSYM soru formatına ve çeldirici mantığına uygun olarak genişletilmiş detaylı anlatımları bulacaksın.

4. Yargıtay (m.154)

Yargıtay, ülkemizdeki adli yargı kolunun zirvesidir. Özel hukuk ve ceza hukuku uyuşmazlıklarının nihai olarak çözüme kavuşturulduğu en üst dereceli mahkemedir.

  • Yapısı:
    • Başkan ve Başkanvekilleri: Kendi üyeleri arasından gizli oyla ve 4 yıl için seçilirler.
    • Daireler: Hukuk ve Ceza Daireleri olarak ikiye ayrılır.
    • Kurullar: Hukuk Genel Kurulu ve Ceza Genel Kurulu en önemli karar organlarıdır.
    • Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu: Kurumun idari yönetim merkezidir.
  • Üye Seçimi: Yargıtay üyelerinin TAMAMI HSK (Hâkimler ve Savcılar Kurulu) tarafından seçilir. Cumhurbaşkanı doğrudan üye seçmez.
  • Görevleri:
    • Adli yargıda son inceleme mercii (Temyiz)'dir. Kararları bozar veya onar.
    • CB yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili olmayan suçlarında ilk derece mahkemesi olarak yargılama yapar.
    • İçtihadı Birleştirme Kararları (İBK): Kanun gücündedir ve tüm mahkemeleri kesin olarak bağlar.
  • Cumhuriyet Başsavcısı: Yargıtay Genel Kurulunun göstereceği adaylar arasından Cumhurbaşkanı tarafından 4 yıl için seçilir.

ÖSYM Tuzakları:

  • "Yargıtay üyelerini Cumhurbaşkanı seçer" → YANLIŞ (HSK seçer).
  • "İBK bağlayıcı değildir" → YANLIŞ (Kanun gücündedir).

5. Danıştay (m.155)

Danıştay, idari yargının en üst mahkemesi ve devletin en yüksek danışma organıdır.

  • Yapısı: Başkan, Başkanvekilleri, Daireler ve Kurullardan (İdari/Vergi Dava Daireleri Kurulu) oluşur.
  • Üye Seçimi: Karma bir yapı vardır.
    • Üyelerinin 3/4'ünü HSK seçer.
    • Üyelerinin 1/4'ünü Cumhurbaşkanı seçer.
  • Görevleri:
    • İdari yargıda son inceleme mercii (Temyiz)'dir.
    • İlk Derece Mahkeme Sıfatı: CB Kararnameleri (CBK) hariç, CB kararları ve bakanlıkların ülke çapındaki yönetmeliklerine karşı açılan davalara doğrudan bakar.
    • Tüzük Taslakları: 2017 değişikliği ile KALDIRILDI.
    • Danışma Fonksiyonu: CB'nin gönderdiği konularda 2 ay içinde görüş bildirir.

ÖSYM Tuzakları:

  • "Danıştay üyelerinin tamamını HSK seçer" → YANLIŞ (1/4'ünü CB seçer).
  • "Danıştay tüzükleri inceler" → YANLIŞ (Tüzük artık hukuk sistemimizde yok).

6. Uyuşmazlık Mahkemesi (m.158)

  • Görevi: Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmektir.
  • Yapısı: Toplam 13 üyedir (Başkan + 6 asıl + 6 yedek).
  • Başkan: Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından kendi üyeleri arasından seçilir.
  • Üyeler: Yargıtay ve Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından seçilir.
  • Önemli Kural: AYM kararları ile Uyuşmazlık Mahkemesi kararları çelişirse AYM kararları esas alınır.

ÖSYM Tuzakları:

  • "Başkanı Cumhurbaşkanı seçer" → YANLIŞ (AYM seçer).
  • "Kararları temyiz edilebilir" → YANLIŞ (Kesindir).

7. Sayıştay (m.160)

  • Statüsü: YÜKSEK MAHKEME DEĞİLDİR. TBMM adına mali denetim yapan bir kurumdur.
  • Üye Seçimi: Tüm üyeleri ve Başkanı TBMM tarafından seçilir.
  • Görevleri:
    • Kamu idarelerinin ve belediyelerin gelir-giderlerini denetler.
    • Genel Uygunluk Bildirimi'ni TBMM'ye sunar.
    • Sorumluların hesaplarını kesin hükme bağlar (Hesap Yargısı).
  • İtiraz: Sayıştay ile Danıştay kararları çelişirse Danıştay kararı esas alınır.

8. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) (m.159)

  • 2017 Değişikliği: Adı HSK oldu, üye sayısı 13'e düştü.
  • Üye Yapısı:
    • Başkan: Adalet Bakanı.
    • Doğal Üye: Adalet Bakanlığı Bakan Yardımcısı.
    • CB Seçer (4 üye): Yargıtay, Danıştay, avukat ve akademisyenler arasından.
    • TBMM Seçer (7 üye): Yargıtay, Danıştay, avukat ve akademisyenler arasından.
  • Görev Süresi: 4 yıldır, tekrar seçilebilirler.
  • Yargı Yolu: Sadece meslekten çıkarma kararına karşı Danıştay'a gidilebilir. Diğer kararları yargı denetimi dışındadır.

9. Adli Yargı Sistemi

  • Üç Dereceli Yapı: İlk Derece -> İstinaf (BAM) -> Temyiz (Yargıtay).
  • İlk Derece Mahkemeleri:
    • Sulh Hukuk: Kira, tahliye, vesayet gibi sınırlı konular.
    • Asliye Hukuk: Genel görevli hukuk mahkemesi.
    • Sulh Ceza Hâkimliği: Soruşturma aşamasında tutuklama/arama kararı verir (Dava görmez).
    • Ağır Ceza: 10 yıldan fazla hapis gerektiren suçlar. Heyet halindedir (3 hâkim).
  • İstinaf (BAM): 2016'da kurulmuştur. Kararı hem hukuki hem maddi olay yönünden inceler.

10. İdari Yargı Sistemi

  • Üç Dereceli Yapı: İlk Derece -> İstinaf (BİM) -> Temyiz (Danıştay).
  • İlk Derece Mahkemeleri: İdare Mahkemesi ve Vergi Mahkemesi.
  • Dava Türleri:
    • İptal Davası: İdari işlemin iptali için (Süre: 60 gün).
    • Tam Yargı Davası: İdareden tazminat talebi için.
  • Süreler: İdare mahkemesinde 60 gün, vergi mahkemesinde 30 gündür.

11. Suç ve Cezalara İlişkin İlkeler (m.38)

  • Kanunilik: Suç ve ceza ancak KANUNLA konulur (CBK ile olmaz).
  • Geriye Yürümezlik: Ceza yasaları geçmişe yürümez (İstisna: Lehe olan yasa yürür).
  • Genel Müsadere YASAĞI: Kişinin tüm malvarlığına el konulamaz.
  • Borç İçin Hapis YASAĞI: Sözleşmeden doğan borç (kredi vb.) için hapis verilemez.
  • Kanunsuz Emir: Konusu SUÇ olan emir asla yerine getirilmez; yerine getiren sorumludur.

12. 2017 Değişikliği — Yargıdaki Temel Farklar

  • Askeri Yargı KALDIRILDI: Askeri Yargıtay, AYİM ve Askeri Mahkemeler artık yok. (Sadece savaş halinde ve disiplin için istisna var).
  • HSYK -> HSK: Üye sayısı 13 oldu.
  • AYM Üye Sayısı: 17'den 15'e düştü.
  • Sıkıyönetim KALDIRILDI: Sıkıyönetim mahkemeleri de böylece tarihe karıştı.

ÖSYM'nin Gizli Havuzu — Çıkmış Soru Tipleri

Tip 1 — 4 Yüksek Mahkeme: Anayasa Mahkemesi (anayasaya uygunluk); Yargıtay (adli yargının üst mahkemesi); Danıştay (idari yargının üst mahkemesi ve idarenin danışma organı); Uyuşmazlık Mahkemesi (adli-idari yargı arası uyuşmazlıklar). DİKKAT: Sayıştay hesap yargısıdır, yüksek mahkeme DEĞİLDİR.

Tip 2 — AYM (15 üye): Görevleri — kanunların anayasaya uygunluk denetimi, bireysel başvuru, Yüce Divan sıfatıyla yargılama, siyasi parti kapatma davaları.

Tip 3 — İptal ↔ İtiraz (en sevilen): İptal davası (soyut norm denetimi) = Cumhurbaşkanı, en çok üyeye sahip iki siyasi parti grubu ya da TBMM üye tamsayısının 1/5'i (120), 60 gün içinde. İtiraz yolu (somut norm denetimi) = görülmekte olan davaya bakan mahkeme.

Tip 4 — HSK (13 üye): Başkanı Adalet Bakanı; Adalet Bakanlığı Müsteşarı (Bakan Yardımcısı) tabii üye; 4 üye Cumhurbaşkanı, 7 üye TBMM tarafından seçilir.

Tip 5 — Adli ↔ İdari Yargı: Adli yargı (üstü Yargıtay) = kişiler arası ve ceza davaları; idari yargı (üstü Danıştay) = idarenin işlemleri (iptal ve tam yargı davaları).

Tip 6 — Suç-Ceza İlkeleri (m.38) / Tuzak: Kanunsuz suç ve ceza olmaz, masumiyet karinesi, cezaların şahsiliği, kimsenin kendini suçlayan beyana zorlanamaması. Sayıştay'ı yüksek mahkeme sanmak klasik tuzaktır.

🎯 Sınav Refleksi: Soruyu okurken "hangi mahkeme, hangi görev, iptal mı itiraz mı, hangi sayı?" diye sor; yargı sorularının çoğu bu eşleştirmelerle çözülür.

⚠️ ÖSYM'NİN EN SEVDİĞİ TUZAKLAR

  1. Sayıştay ve YSK yüksek mahkeme DEĞİLDİR.
  2. AYM üye sayısı 15'tir (17 değil).
  3. AYM üyeleri 12 yıl görev yapar.
  4. Yargıtay üyelerinin tamamını HSK seçer.
  5. HSK başkanı Adalet Bakanıdır.
  6. Askeri yargı tamamen kaldırılmıştır.
  7. İptal davası için 120 milletvekili gerekir.
  8. Bireysel başvuru süresi 30 gündür.
  9. AYM itiraz yolu bekleme süresi 10 yıldır.
  10. Sayıştay üyelerini TBMM seçer.
  11. Anayasa değişiklikleri sadece şekil bakımından denetlenir.
  12. Jandarma Genel Komutanı Yüce Divan listesinden çıkarılmıştır.
  13. HSK'nın sadece meslekten çıkarma kararı yargıya açıktır.
  14. TBMM Başkanı Yüce Divan'da yargılanır.
  15. Cumhurbaşkanı Yardımcıları Yüce Divan'da yargılanır.

📌 KPSS'DE SIKÇA TEST EDİLEN SAYISAL DEĞERLER

  • 4 Yüksek Mahkeme.
  • 15 AYM üyesi.
  • 12 yıl AYM görev süresi.
  • 45 yaş AYM üye olma sınırı.
  • 65 yaş zorunlu emeklilik.
  • 4 yıl başkanlık süresi.
  • 13 HSK üyesi.
  • 7 TBMM'den HSK'ya seçilen üye.
  • 4 CB'den HSK'ya seçilen üye.
  • 4 yıl HSK görev süresi.
  • 60 gün iptal davası süresi.
  • 10 gün şekil bakımından iptal davası süresi.
  • 120 (1/5) milletvekili sayısı.
  • 5 ay AYM karar süresi (itiraz yolu).
  • 10 yıl itiraz yolu ret süresi.
  • 30 gün bireysel başvuru süresi.
  • 3/4 Danıştay HSK seçimi.
  • 1/4 Danıştay CB seçimi.

Kapanış — Hangi Mahkeme, Hangi Görev?

Yargı konusunun anahtarı, her mahkemeyi göreviyle eşleştirmek ve AYM'nin denetim yollarını (iptal/itiraz/bireysel başvuru) ayırmaktır. Dört yüksek mahkemeyi ve Sayıştay'ın ayrı konumunu bilmek, sayısal eşikleri ezberlemek konuyu garanti nete çevirir.

🔑 Aklında kalsın: Üç refleks bu konuyu çözer — hangi mahkeme neye bakar, iptal mı itiraz mı, hangi sayısal eşik (15 AYM, 13 HSK, 60 gün iptal, 30 gün bireysel başvuru, 120 = 1/5)? Sayıştay'ın yüksek mahkeme olmadığını unutma. Yukarıdaki sayısal değerler son tekrarın için birebirdir. 💪

Önemli kavramlar

Yargı Yetkisi (m.9)

Türk Milleti adına BAĞIMSIZ ve TARAFSIZ mahkemelerce kullanılır. Hiçbir organ mahkemelere emir veremez (m.138).

Hâkimlik Teminatı (m.139)

Hâkimler azlolunamaz, 65 yaşından önce emekliye sevk edilemez. Tam özlük hakları korunur.

Yüksek Mahkemeler — 4 TANE

AYM, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi. Sayıştay ve YSK YÜKSEK MAHKEME DEĞİLDİR! (KPSS favori tuzak)

Anayasa Mahkemesi (AYM)

15 üye, 12 yıl görev (BİR KEZ seçilir), 65 yaş emeklilik. TBMM 3 + CB 12 = 15 üye.

AYM Görevleri (m.148)

1) Norm denetimi (iptal+itiraz) 2) Bireysel başvuru 3) Yüce Divan 4) Siyasi parti kapatma 5) Yasama dokunulmazlığı itirazı

İptal Davası (Soyut Norm Denetimi) (m.150)

Açan: CB + en fazla üye 2 parti grubu + 1/5 milletvekili (120). Süre: 60 gün. Konu: kanun, CBK, TBMM İçtüzüğü, anayasa değ. (sadece şekil).

İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi) (m.152)

Mahkeme uygulayacağı kanunun anayasaya aykırılığını AYM'ye iletir. AYM 5 ay karar vermezse mahkeme devam eder. Aynı kanun için 10 yıl yasak.

Bireysel Başvuru (m.148/3)

Anayasa+AİHS kapsamı. İdari/yargısal yollar tüketildikten sonra. Süre: 30 gün. Hak ihlali → yeniden yargılama veya tazminat.

Yüce Divan

AYM Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Cumhurbaşkanı (301-360-400), CB Yardımcıları, bakanlar, AYM-Yargıtay-Danıştay-Sayıştay başkan/üyeleri. YARGITAY DEĞİL!

Yargıtay (m.154)

Adli yargı son inceleme mercii (temyiz). Üyelerini HSK SEÇER (CB DEĞİL!). İçtihadı Birleştirme Kararları (İBK) kanun gücünde, BAĞLAYICI.

Danıştay (m.155)

İdari yargı son inceleme mercii. Üyelerinin 3/4'ünü HSK + 1/4'ünü CB seçer. CBK ve bakanlık genel düzenleyici işlemlerinin iptal davalarında ilk derece.

Uyuşmazlık Mahkemesi (m.158)

Adli ve idari yargı arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözer. Başkan: AYM tarafından SEÇİLEN bir AYM üyesi. Kararları KESİN.

Sayıştay (m.160)

TBMM ADINA denetim. Üyelerini TBMM SEÇER (CB DEĞİL!). YÜKSEK MAHKEME DEĞİL! Hesap denetimi + uygunluk bildirimi + yargı görevi.

HSK (m.159)

2017'de HSYK → HSK (Yüksek kelimesi çıktı). 13 ÜYE (eski 22). 4 yıl. Başkan: ADALET BAKANI.

HSK Üye Yapısı

13 üye = Başkan (Adalet Bakanı) + Adalet Bakanlığı Müsteşarı + CB seçer 4 üye + TBMM seçer 7 üye.

HSK Kararlarına İtiraz

HSK kararları KESİNDİR, idari yargıya başvurulamaz. İSTİSNA: Meslekten çıkarma kararı için DANIŞTAY'a itiraz açıktır.

Adli Yargı (3 Dereceli)

İlk derece (Sulh, Asliye, Ağır Ceza) → BAM/İstinaf (2016) → TEMYİZ (Yargıtay). Ağır Ceza 3 hâkimli, 10+ yıl hapis suçlar.

İdari Yargı (3 Dereceli)

İlk derece (İdare, Vergi Mahkemesi) → BİM/İstinaf (2016) → TEMYİZ (Danıştay). İptal davası 60 gün (vergide 30 gün).

Anayasa Değişikliği Denetimi

AYM SADECE ŞEKİL bakımından denetler (esas bakımından DENETLENMEZ). 60 gün, 1/5 milletvekili veya CB başvurabilir.

Suç ve Ceza İlkeleri (m.38)

Kanunilik, geriye yürümezlik (lehe ceza istisnası), suçsuzluk karinesi, susma hakkı. GENEL MÜSADERE YASAK. Borç için hapis YASAK.

2017 Değişikliği — Askeri Yargı KALDIRILDI

Askeri Yargıtay, AYİM, askeri mahkemeler KALDIRILDI (savaş hâli istisnası hariç). Asker görevle ilgili suçlar adli yargıda.

2017 Değişikliği — AYM ve HSK

AYM 17 → 15 üye (askeri kontenjan kalktı). HSYK → HSK (22 → 13 üye, Adalet Bakanı doğal başkan).

Hızlı örnek

Detaylı örnekler Worked Examples bölümünde.

Örnek çözümler

Konuyu soru üzerinden pekiştir

1 örnek

Mini Örnekler

Yargı (Yargı Erki ve Yüksek Mahkemeler) Mini Örnekler

Değerli memur adayı, bu 20 mini örneği, sadece çözüp geçilecek sorular olarak değil, her bir şıkkı ÖSYM'nin düşünce sistemini deşifre eden birer şifre çözücü olarak gör. Şıkların diziliminden çeldirici mantığına kadar her şey tam da gerçek sınav standardındadır.

ÖRNEK 1 (Yargı Bağımsızlığı ve Hâkimlik Teminatı - KOLAY)

SORU:

1982 Anayasası'na göre "Hâkimlik ve Savcılık Teminatı" (m.139) bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi kesin olarak doğrudur?

  • A) Kendi istekleri olmadıkça 65 yaşından önce emekliye sevk edilemezler.
  • B) Türkiye Büyük Millet Meclisi, gerekli gördüğü hallerde mahkemelere tavsiye kararı gönderebilir.
  • C) Cumhurbaşkanı kararnamesi ile özlük haklarından mahrum bırakılabilirler.
  • D) Görev yaptıkları mahkemenin kaldırılması durumunda ödenek alma hakları sona erer.
  • E) Adalet Bakanının idari tasarrufuyla görevden alınabilirler.

ÇÖZÜM:

Hâkimlik ve savcılık mesleği, Anayasa'nın 139. maddesi ile doğrudan güvence altına alınmıştır. Bu güvencenin en temel şartı, hâkim ve savcıların kendi rızaları olmadan 65 yaşından önce emekliye sevk edilememeleridir. Hiçbir organ (TBMM dâhil) mahkemelere tavsiye veya emir veremez. Bir mahkeme veya kadro tamamen lağvedilse bile hâkimin maaş (ödenek) hakkı kesilemez.

🎯 Doğru Cevap: A

⚠️ Tuzak Analizi: ÖSYM, "emeklilik yaşını" 60 veya 62 yaparak aklını çelmeye çalışır. Memurların genel emeklilik yaşı ile yüksek yargı mensuplarının yaşını karıştırmamalısın.

⏱️ Süre Tahmini: 30 saniye

ÖRNEK 2 (Yargı Bağımsızlığı ve Hâkimlik Teminatı - KOLAY)

SORU:

1982 Anayasası'nın "Mahkemelerin Bağımsızlığı" ilkesine göre, yargı yetkisinin kullanımı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi mahkemelere veya hâkimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez?

  • A) Yalnızca Cumhurbaşkanı ve Bakanlar
  • B) Hiçbir organ, makam, merci veya kişi
  • C) Yalnızca Adalet Bakanı ve HSK
  • D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu dışındaki merciler
  • E) Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Yargıtay dışındaki organlar

ÇÖZÜM:

Anayasa Madde 138 çok net ve keskin bir çizgi çizer: "Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz." Bu yasak mutlak ve evrenseldir.

🎯 Doğru Cevap: B

⚠️ Tuzak Analizi: "HSK hariç" veya "Yargıtay hariç" gibi şıklar tehlikelidir. HSK idari işlere bakar, Yargıtay ise kararı hukuken denetler; hiçbiri hâkime emir veremez.

⏱️ Süre Tahmini: 20 saniye

ÖRNEK 3 (Yüksek Mahkemeler - KOLAY-ORTA)

SORU:

1982 Anayasası'nın "Yargı" bölümünde düzenlenen kurumlara ilişkin yapılan aşağıdaki sınıflandırmalardan hangisi, Anayasa'daki "Yüksek Mahkemeler" başlığı altında yer alır?

  • A) Sayıştay
  • B) Yüksek Seçim Kurulu (YSK)
  • C) Uyuşmazlık Mahkemesi
  • D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
  • E) Bölge İdare Mahkemesi (BİM)

ÇÖZÜM:

Türkiye'de yalnızca 4 Yüksek Mahkeme vardır: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi. Sayıştay ve YSK anayasal organlardır ancak yüksek mahkeme değillerdir.

🎯 Doğru Cevap: C

⚠️ Tuzak Analizi: "Sayıştay ve YSK yüksek mahkemedir" tuzağı ÖSYM'nin favorisidir. İsimdeki "Yüksek" kelimesine veya "yargılama yapma" yetkisine kanmamalısın.

⏱️ Süre Tahmini: 25 saniye

ÖRNEK 4 (Yüksek Mahkemeler - KOLAY-ORTA)

SORU:

Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'na göre Türkiye Cumhuriyeti'nin güncel yüksek mahkemeleri arasında yer almaz?

  • A) Anayasa Mahkemesi
  • B) Yargıtay
  • C) Danıştay
  • D) Sayıştay
  • E) Uyuşmazlık Mahkemesi

ÇÖZÜM:

2017 değişikliği sonrası yüksek mahkemeler: AYM, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi'dir. Sayıştay, TBMM adına mali denetim yapar ancak "Yüksek Mahkeme" statüsünde değildir.

🎯 Doğru Cevap: D

⚠️ Tuzak Analizi: Sayıştay'ın "hesap yargılaması" yapması, adayda onun bir yüksek mahkeme olduğu yanılsamasını yaratır.

⏱️ Süre Tahmini: 15 saniye

ÖRNEK 5 (AYM - ORTA-ZOR)

SORU:

2017 Anayasa değişikliği de dikkate alındığında, Anayasa Mahkemesinin güncel üye sayısı ile bu üyelerin görev süresi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

  • A) 17 üye – 12 yıl
  • B) 15 üye – 4 yıl
  • C) 17 üye – 65 yaşına kadar
  • D) 11 üye – 12 yıl
  • E) 15 üye – 12 yıl

ÇÖZÜM:

2017'de askeri yargı kalkınca üye sayısı 17'den 15'e düştü. Üyelerin görev süresi 12 yıldır ve bir kez seçilebilirler.

🎯 Doğru Cevap: E

⚠️ Tuzak Analizi: 17 sayısı 2010 döneminden kalmadır, güncel rakam 15'tir. 4 yıl ise üyenin değil, başkanın görev süresidir.

⏱️ Süre Tahmini: 35 saniye

ÖRNEK 6 (AYM - ORTA-ZOR)

SORU:

1982 Anayasası'na göre Anayasa Mahkemesinin 15 üyesini seçme yetkisi aşağıda verilen organlardan hangilerine aittir?

  • A) Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı
  • B) Cumhurbaşkanı ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu
  • C) Yalnızca Cumhurbaşkanı
  • D) Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Yargıtay Genel Kurulu
  • E) Cumhurbaşkanı ve Adalet Bakanı

ÇÖZÜM:

AYM üyelerinin 3'ünü TBMM, 12'sini Cumhurbaşkanı seçer. Yargı organları (Yargıtay/Danıştay) sadece aday gösterir, seçimi (atamayı) CB yapar.

🎯 Doğru Cevap: A

⚠️ Tuzak Analizi: HSK'nın veya Yargıtay'ın "seçici" olduğu zannedilir. Oysa asıl seçici güç TBMM ve CB'dir.

⏱️ Süre Tahmini: 40 saniye

ÖRNEK 7 (AYM - ORTA-ZOR)

SORU:

1982 Anayasası'na göre kanunların, Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan iptal davası açmaya yetkili olanlar, aşağıdakilerin hangisinde eksiksiz olarak birlikte verilmiştir?

  • A) Cumhurbaşkanı, Adalet Bakanı ve TBMM üye tamsayısının 1/10'u
  • B) Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tamsayısının en az 1/5'i tutarındaki milletvekilleri
  • C) Cumhurbaşkanı, HSK Başkanı ve TBMM üye tamsayısının 1/5'i
  • D) Cumhurbaşkanı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve TBMM üye tamsayısının 1/4'u
  • E) Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı ve iktidar partisi meclis grubu

ÇÖZÜM:

İptal davası (soyut norm denetimi) açmaya yetkili üç grup vardır: CB, En büyük iki parti grubu ve TBMM 1/5 (120) milletvekili.

🎯 Doğru Cevap: B

⚠️ Tuzak Analizi: Milletvekili oranını 1/10 (60) olarak karıştırmak çok yaygındır. Ayrıca TBMM Başkanının dava açma yetkisi yoktur.

⏱️ Süre Tahmini: 45 saniye

ÖRNEK 8 (Yargıtay - ORTA)

SORU:

Adli yargının zirvesi konumundaki Yargıtay ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi hukuken doğrudur?

  • A) Yargıtay üyelerinin tamamı Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan atanır.
  • B) Yüce Divan sıfatıyla Cumhurbaşkanı, bakanlar ve üst düzey bürokratları yargılama yetkisine sahiptir.
  • C) Yargıtay üyelerinin tamamı Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından seçilir.
  • D) Yargıtay'ın aldığı İçtihadı Birleştirme Kararları (İBK) alt derece mahkemeleri için sadece tavsiye niteliğindedir.
  • E) Askeri mahkemelerden verilen kararların son inceleme ve temyiz merciidir.

ÇÖZÜM:

Yargıtay üyelerinin TAMAMINI HSK seçer. İçtihadı Birleştirme Kararları kanun gücündedir, bağlayıcıdır. Yüce Divan ise AYM'dir.

🎯 Doğru Cevap: C

⚠️ Tuzak Analizi: "Yargıtay üyelerini CB seçer" bilgisi en yaygın yanlıştır. CB sadece Başsavcıyı seçer, üyeleri HSK seçer.

⏱️ Süre Tahmini: 40 saniye

ÖRNEK 9 (Danıştay - ORTA)

SORU:

İdari yargının en üst derece mahkemesi olan Danıştay üyelerinin seçimi ile ilgili 1982 Anayasası'nda öngörülen kural aşağıdakilerden hangisidir?

  • A) Üyelerinin tamamını Cumhurbaşkanı seçer.
  • B) Üyelerinin tamamını Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçer.
  • C) Üyelerinin yarısını Cumhurbaşkanı, diğer yarısını Türkiye Büyük Millet Meclisi seçer.
  • D) Üyelerinin dörtte üçünü (3/4) HSK, dörtte birini (1/4) Cumhurbaşkanı seçer.
  • E) Üyelerinin üçte ikisini (2/3) TBMM, üçte birini (1/3) Cumhurbaşkanı seçer.

ÇÖZÜM:

Danıştay'da ikili bir yapı vardır: 3/4'ü HSK (yargısal kanat), 1/4'ü Cumhurbaşkanı (idari kanat) seçer.

🎯 Doğru Cevap: D

⚠️ Tuzak Analizi: Yargıtay (%100 HSK) ile Danıştay (%75 HSK + %25 CB) arasındaki farkı bilmek gerekir.

⏱️ Süre Tahmini: 30 saniye

ÖRNEK 10 (Uyuşmazlık Mahkemesi - ORTA)

SORU:

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevli olan Uyuşmazlık Mahkemesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  • A) Üyelerini sadece Yargıtay ve Danıştay Genel Kurulları kendi içlerinden doğrudan atar.
  • B) Başkanını Cumhurbaşkanı doğrudan üst düzey yöneticiler arasından seçer.
  • C) Kararlarına karşı hukuka aykırılık gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine temyiz başvurusunda bulunulabilir.
  • D) Siyasi partilerin mali denetimi neticesinde ortaya çıkan uyuşmazlık davalarına bakar.
  • E) Başkanını, Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından gizli oyla seçer.

ÇÖZÜM:

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanı dışarıdan gelmez; AYM kendi üyeleri arasından seçer. Kararları kesindir.

🎯 Doğru Cevap: E

⚠️ Tuzak Analizi: "AYM Başkanı oraya da başkanlık eder" çeldiricisi yanlıştır; AYM herhangi bir üyesini seçip yollar.

⏱️ Süre Tahmini: 45 saniye

ÖRNEK 11 (Sayıştay - ORTA)

SORU:

Türkiye Cumhuriyeti'nin mali yapısı ve hesap yargısı içinde çok önemli bir yer tutan Sayıştay ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

  • A) Başkan ve üyelerinin tamamı Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından seçilir.
  • B) 1982 Anayasası'nın "Yargı" bölümünde yüksek mahkemeler arasında net olarak sayılmıştır.
  • C) Üyelerinin yarısını Cumhurbaşkanı atar, diğer yarısını HSK seçer.
  • D) Görevi sadece rapor hazırlamak ve mali denetim yapmaktır, hesap yargısı yetkisi yoktur.
  • E) Sayıştay kararlarına karşı hukuka aykırılık iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılır.

ÇÖZÜM:

Sayıştay, TBMM adına denetim yaptığı için tüm üyelerini TBMM seçer. Yüksek mahkeme değildir. Hesap yargısı (yargılama) yetkisi vardır.

🎯 Doğru Cevap: A

⚠️ Tuzak Analizi: "Sayıştay yüksek mahkemedir" ve "Üyeleri CB seçer" en büyük iki tuzaktır.

⏱️ Süre Tahmini: 35 saniye

ÖRNEK 12 (HSK - ORTA-ZOR)

SORU:

Türkiye'de yargı teşkilatının yeniden yapılandırıldığı 2017 Anayasa değişikliği sonrasında, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) isim değişikliği ve güncel üye sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

  • A) Kurulun adı HSYK olarak kalmış, üye sayısı 22 olarak güncellenmiştir.
  • B) Kurulun adındaki "Yüksek" kelimesi çıkarılarak HSK olmuş, üye sayısı 13'e düşürülmüştür.
  • C) Kurulun adı Hâkimler Yüksek Kurulu olmuş, üye sayısı 15 olarak belirlenmiştir.
  • D) Kurulun adı HSK yapılmış ancak üye sayısı 17 olarak aynen korunmuştur.
  • E) Kurulun adındaki "Savcılar" kelimesi çıkarılmış, üye sayısı 11'e inmiştir.

ÇÖZÜM:

2017'de HSYK -> HSK oldu ve üye sayısı 22'den 13'e indirildi.

🎯 Doğru Cevap: B

⚠️ Tuzak Analizi: "HSYK" adı artık yok. 22 sayısı da eski anayasadan kalmadır. Güncel rakam 13'tür.

⏱️ Süre Tahmini: 20 saniye

ÖRNEK 13 (HSK - ORTA-ZOR)

SORU:

1982 Anayasası'na göre mahkemelerin bağımsızlığı ile doğrudan ilgili olan Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) doğal başkanı kimdir?

  • A) Cumhurbaşkanı
  • B) Yargıtay Birinci Başkanı
  • C) Adalet Bakanı
  • D) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
  • E) Anayasa Mahkemesi Başkanı

ÇÖZÜM:

HSK Başkanı Adalet Bakanı'dır. Bu anayasal bir zorunluluktur.

🎯 Doğru Cevap: C

⚠️ Tuzak Analizi: "Başkan Cumhurbaşkanıdır" şıkkı, CB'nin her yetkiye sahip olduğu algısına dayanarak adayı yanıltmaya çalışır.

⏱️ Süre Tahmini: 15 saniye

ÖRNEK 14 (HSK - ORTA-ZOR)

SORU:

Hâkim ve savcıların atama, nakletme ve disiplin işlemlerini yürüten Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) verdiği kararlara karşı idari yargı yoluna başvurulması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi Anayasa'ya uygundur?

  • A) HSK'nın aldığı tüm disiplin ve atama kararlarına karşı, idari yargının en üst mercii olan Danıştay'da iptal davası açılabilir.
  • B) HSK kararlarına karşı, hak ihlali iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
  • C) Hâkimlere verilen yer değiştirme ve kınama gibi cezalara karşı 60 gün içinde Bölge İdare Mahkemesine başvurulabilir.
  • D) Kurulun kararlarına karşı kural olarak yargı mercilerine başvurulamaz, bu kuralın tek istisnası "meslekten çıkarma" kararıdır.
  • E) HSK'nın bir mahkeme olmaması sebebiyle tüm idari nitelikteki kararlarına karşı yargı yolu tamamen kapalıdır.

ÇÖZÜM:

HSK kararları kural olarak yargıya kapalıdır. Tek istisna: "Meslekten çıkarma" kararlarıdır. Bu kararlar Danıştay'a götürülebilir.

🎯 Doğru Cevap: D

⚠️ Tuzak Analizi: "Hiçbir istisnası yoktur" diyen E şıkkı, 2010 değişikliğini bilmeyenleri avlar.

⏱️ Süre Tahmini: 50 saniye

ÖRNEK 15 (Adli Yargı - ORTA)

SORU:

Adli yargıda ilk derece mahkemelerinin verdiği kararları maddi olay ve hukuka uygunluk yönünden yeniden inceleyen ikinci derece (istinaf) mercii aşağıdakilerden hangisidir?

  • A) Sulh Ceza Hâkimliği
  • B) Yargıtay Genel Kurulu
  • C) Ağır Ceza Mahkemesi
  • D) Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu
  • E) Bölge Adliye Mahkemesi

ÇÖZÜM:

Adli yargıda istinaf merciinin adı Bölge Adliye Mahkemesi (BAM)'dir.

🎯 Doğru Cevap: E

⚠️ Tuzak Analizi: "İdare" ile "Adliye" kelimesini karıştırmayın. BAM adli yargı, BİM idari yargı içindir.

⏱️ Süre Tahmini: 30 saniye

ÖRNEK 16 (İdari Yargı - ORTA)

SORU:

Devlet memurlarının idari işlemlerinin denetlendiği idari yargı sisteminde, aşağıdakilerden hangisi uyuşmazlığın esasına bakan ilk derece mahkemelerinden biridir?

  • A) Vergi Mahkemesi
  • B) Asliye Hukuk Mahkemesi
  • C) Bölge İdare Mahkemesi
  • D) Sulh Hukuk Mahkemesi
  • E) Uyuşmazlık Mahkemesi

ÇÖZÜM:

İdari yargıda ilk derece mahkemeleri "İdare Mahkemesi" ve "Vergi Mahkemesi"dir.

🎯 Doğru Cevap: A

⚠️ Tuzak Analizi: Vergi Mahkemesi'nin idari yargı kolunda olduğunu bilmek önemlidir. BİM ise istinaf merciidir.

⏱️ Süre Tahmini: 25 saniye

ÖRNEK 17 (Bireysel Başvuru - ORTA-ZOR)

SORU:

Anayasa Mahkemesine tanınan "bireysel başvuru" hakkının kullanımı ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi anayasal açıdan doğrudur?

  • A) İlk derece mahkemesi karar verir vermez AYM'ye gidilebilir.
  • B) İhlale neden olan işlem için tüm olağan yargı yollarının tüketilmesi şarttır ve süre 30 gündür.
  • C) Tüm uluslararası sözleşmeler için başvurulabilir.
  • D) Başvuru süresi 60 gündür.
  • E) AYM bireysel başvuru ile yasayı doğrudan iptal eder.

ÇÖZÜM:

Bireysel başvuruda tüm kanun yolları tüketilmelidir ve başvuru süresi 30 gündür.

🎯 Doğru Cevap: B

⚠️ Tuzak Analizi: 60 gün süresi iptal davası içindir; bireysel başvuruda süre 30 gündür.

⏱️ Süre Tahmini: 50 saniye

ÖRNEK 18 (Suç ve Ceza İlkeleri - ORTA)

SORU:

1982 Anayasası m.38 kapsamında, aşağıdaki yaptırımlardan hangisinin mahkemelerce uygulanması anayasal olarak kesinlikle yasaklanmıştır?

  • A) Kullanılan aletin özel müsaderesi
  • B) İdari para cezası
  • C) Suçlunun malvarlığının tamamına yönelik genel müsadere
  • D) Adli para cezası
  • E) Kamu görevlisinden alınan disiplin cezası

ÇÖZÜM:

Anayasa m.38/9'a göre "Genel müsadere cezası verilemez."

🎯 Doğru Cevap: C

⚠️ Tuzak Analizi: Özel müsadere (alete el koyma) serbesttir; yasak olan "genel" müsaderedir.

⏱️ Süre Tahmini: 25 saniye

ÖRNEK 19 (2017 Değişikliği - ZOR)

SORU:

Aşağıdaki yargı mercilerinden hangisi 2017 değişikliği ile anayasal sistemden çıkarılmamıştır?

  • A) Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM)
  • B) Askeri Yargıtay
  • C) Barış zamanında görev yapan Askeri Ceza Mahkemeleri
  • D) Askeriyenin iç işleyişine özgü Disiplin Mahkemeleri
  • E) Sıkıyönetim Mahkemeleri

ÇÖZÜM:

2017'de askeri yargı büyük oranda kalktı ancak "Disiplin Mahkemeleri" istisna olarak varlığını sürdürür.

🎯 Doğru Cevap: D

⚠️ Tuzak Analizi: "Her şey kalktı" diye düşünmek yanlıştır; disiplin mahkemesi barışta istisnadır.

⏱️ Süre Tahmini: 45 saniye

ÖRNEK 20 (2017 Değişikliği Genel Tekrar - ZOR)

SORU:

2017 Anayasa değişiklikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken yanlıştır?

  • A) HSYK'nın adı HSK olmuştur.
  • B) AYM'de askeri üyelerin atanması sona ermiştir.
  • C) AYM üye sayısı 17'den 15'e düşürülmüştür.
  • D) HSK üye sayısı 22'den 13'e indirilmiştir.
  • E) Yüce Divan yetkisi Yargıtay'a devredilmiştir.

ÇÖZÜM:

Yüce Divan yetkisi asla devredilmemiştir; hâlâ Anayasa Mahkemesi'ne aittir.

🎯 Doğru Cevap: E

⚠️ Tuzak Analizi: "Yargıtay ceza işine bakar, o zaman Yüce Divan da ondadır" mantığı yanlıştır. Yüce Divan AYM'dir.

⏱️ Süre Tahmini: 40 saniye

Başlangıç önerisi

Önce konu özetini ve örnek çözümleri incele, sonra testten başla. Giriş yaparsan çalışma planı ve streak takibi otomatik aktif olur.

Konu Testi