Atatürk İnkılapları (1922-1938) — KPSS Konu Anlatımı

Bir savaş kazanılmıştı; ama Mustafa Kemal'in asıl devrimi savaş alanında değil, on altı yıla sığdırdığı bir "yeniden kuruluş"taydı. Saltanattan cumhuriyete, mecelleden Medeni Kanun'a, Arap harflerinden Latin alfabesine, festen şapkaya... Atatürk İnkılapları, Osmanlı'dan miras kalan siyasal, hukuki, toplumsal, eğitimsel ve ekonomik yapının modern, millî ve laik bir cumhuriyet anlayışıyla yeniden kurulmasıdır. KPSS bu konuyu neredeyse tamamen alan-yıl ve neden-sonuç eşleştirmesi olarak sorar:

🔑 İnkılapların Beş Alanı

1. Siyasal — saltanatın kaldırılması (1922), Cumhuriyet (1923), halifeliğin kaldırılması (1924), çok partili denemeler.
2. Hukuk — 1921/1924 anayasaları, Medeni Kanun (1926, İsviçre'den).
3. Eğitim — Tevhid-i Tedrisat (1924), Harf İnkılabı (1928), TTK ve TDK.
4. Toplumsal — şapka ve tekke-zaviye (1925), takvim-saat-ölçü, soyadı (1934), kadın hakları.
5. Ekonomik — İzmir İktisat Kongresi (1923), aşarın kaldırılması (1925), devletçilik.

Her inkılabı "hangi alan – hangi yıl – hangi ilkeyi besler" üçlüsüyle çalış; çeldiriciler hep yıl ve sıra üzerinde kurulur.

---

1. İnkılap Kavramı ve Atatürk İnkılaplarının Özellikleri

İnkılap Kavramı

İnkılap, bir toplumun siyasal, sosyal, ekonomik, hukuki ve kültürel yapısında kısa sürede ve köklü biçimde meydana gelen değişimdir. Bu değişim yalnızca yüzeysel bir düzenleme değildir; eski düzenin temel kurumlarını değiştirerek yeni bir düzen kurmayı amaçlar. Atatürk İnkılapları da Osmanlı Devleti’nin çok uluslu, monarşik ve dinî temelli kurum yapısından; milli egemenliğe dayalı, laik, çağdaş ve ulus-devlet karakterli Cumhuriyet düzenine geçişi ifade eder.

Reform, İhtilal ve İnkılap Farkı

Reform, mevcut düzenin temelini yıkmadan yapılan düzeltme ve iyileştirmelerdir. Örneğin Osmanlı’daki Tanzimat ve Islahat hareketleri reform niteliği taşır. İhtilal ise siyasi iktidarın çoğu zaman ani ve sert biçimde el değiştirmesidir. İnkılap ise ihtilalden daha geniştir; yalnızca iktidarı değiştirmekle kalmaz, toplumun kurumlarını ve yaşam biçimini de dönüştürür. Bu nedenle Atatürk İnkılapları bir “kurum değiştirme” hareketinden çok daha kapsamlıdır.

Atatürk İnkılaplarının Akılcı ve Bilimsel Niteliği

Atatürk İnkılaplarının temelinde dogmalar değil, akıl ve bilim vardır. Bu yönüyle inkılaplar, çağın gereklerine uyum sağlamayı hedeflemiştir. Eğitimde Latin alfabesinin kabulü, üniversite reformu, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu gibi kurumların kurulması bu akılcı ve bilimsel bakışın sonucudur. KPSS’de “Atatürk inkılaplarının çağdaşlaşmayı esas alması” sorulursa, bunun bilimsel ve akılcı yönle bağlantılı olduğu unutulmamalıdır.

Halkçı ve Milli Karakter

Atatürk İnkılapları halk için yapılmış, halkın siyasal ve sosyal hayata katılımını artırmayı amaçlamıştır. Cumhuriyetin ilanı, kadınlara siyasi hakların verilmesi, Soyadı Kanunu ve eğitimde birlik gibi düzenlemeler halkçı yönü gösterir. Milli karakter ise bu inkılapların yabancı bir dayatmanın sonucu olmamasıdır. İnkılaplar, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinden doğmuş ve milli egemenlik anlayışıyla şekillenmiştir.

Çağdaş ve Bağımsız Yapı

Atatürk İnkılapları Batı medeniyetinin bilim, hukuk, eğitim ve yönetim alanındaki çağdaş kurumlarını örnek almış; fakat bunu taklitçi bir anlayışla değil, milli ihtiyaçlara göre uyarlayarak yapmıştır. Türk Medeni Kanunu’nun İsviçre’den alınması veya Ceza Kanunu’nun İtalya’dan uyarlanması bunun örneklerindendir. Ancak bu düzenlemeler dış baskıyla değil, bağımsız devlet iradesiyle yapılmıştır.

Bütüncül Bir Dönüşüm

İnkılaplar yalnızca bir alanla sınırlı değildir. Saltanatın kaldırılması siyasal alanı, Türk Medeni Kanunu hukuk alanını, Tevhid-i Tedrisat eğitim alanını, Şapka Kanunu toplumsal alanı, Aşar vergisinin kaldırılması ekonomik alanı ilgilendirir. Bu yüzden Atatürk İnkılapları “bütüncül”dür. KPSS’de “inkılapların birbirini tamamlayıcı olması” ifadesi bu özelliğe işaret eder.

KPSS İçin Temel Anahtar

Atatürk İnkılapları değerlendirilirken şu anahtar kavramlar birlikte düşünülmelidir: milli egemenlik, laiklik, çağdaşlaşma, hukuk birliği, eğitim birliği, toplumsal eşitlik ve ekonomik bağımsızlık. Sınav sorularında bir inkılabın hangi ilkeyle ilişkili olduğu sorulduğunda bu kavramlar yol gösterir.

---

2. Siyasal Alanda İnkılaplar

Saltanatın Kaldırılması — 1 Kasım 1922

Saltanatın kaldırılması, milli egemenlik anlayışının önündeki en büyük siyasi engelin ortadan kaldırılmasıdır. 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM, 308 sayılı kanun ile saltanatı kaldırmıştır. Bu kararla Osmanlı Devleti’nin hukuken sona erdiği kabul edilir. Son padişah VI. Mehmed Vahdettin, 17 Kasım 1922 tarihinde bir İngiliz savaş gemisiyle ülkeden ayrılmıştır. Bu olay, Osmanlı hanedanının siyasi egemenliğinin sona erdiğini gösterir.

Hilafet ve Saltanatın Geçici Olarak Ayrılması

Saltanat kaldırılırken halifelik hemen kaldırılmamıştır. Bunun nedeni toplumun bir kısmında hilafet makamına bağlılık bulunması ve geçiş sürecinde siyasi gerginliğin azaltılmak istenmesidir. Bu nedenle Abdülmecid Efendi sembolik halife seçilmiştir. Ancak bu makamın siyasi yetkisi bulunmamaktaydı. KPSS’de “saltanatın kaldırılmasıyla halifelik de aynı gün kaldırılmıştır” ifadesi yanlıştır.

Cumhuriyetin İlanına Giden Süreç

Saltanatın kaldırılması yönetim boşluğunu tamamen çözmemiştir. Devlet başkanlığı sorunu, hükümet kurma bunalımları ve rejimin adının belirgin olmaması cumhuriyetin ilanını zorunlu hâle getirmiştir. 13 Ekim 1923 tarihinde Ankara başkent yapılmış, böylece yeni devletin yönetim merkezi kesinleşmiştir. Ardından 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edilmiştir.

Cumhuriyetin İlanı — 29 Ekim 1923

Cumhuriyetin ilanı, “hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir” anlayışının yönetim biçimi hâline gelmesidir. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı, İsmet İnönü ilk Başbakan, Fethi Okyar ilk Meclis Başkanı olmuştur. Bu bilgiler KPSS’de çok sık karıştırılır. Cumhuriyetin ilanı, rejimin adını koymuş ve devlet başkanlığı sorununu çözmüştür.

Halifeliğin Kaldırılması — 3 Mart 1924

3 Mart 1924 tarihinde halifelik kaldırılmıştır. Bu karar, laik devlet düzeninin kurulması açısından en önemli siyasal inkılaplardan biridir. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiş, Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılmış, yerine Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuştur. Ayrıca Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldırılarak Genelkurmay Başkanlığı daha modern bir yapıya kavuşturulmuştur.

Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

Cumhuriyetin ilanından sonra siyasi hayatın demokratikleşmesi için çok partili sisteme geçiş denemeleri yapılmıştır. 9 Eylül 1923 tarihinde Halk Fırkası kurulmuş, daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası adını almıştır. İlk muhalefet partisi ise 17 Kasım 1924 tarihinde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır. Kurucuları arasında Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Rauf Orbay ve Hüseyin Avni gibi isimler yer almıştır.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Şeyh Said İsyanı

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, liberal ekonomi ve yerinden yönetim gibi görüşleri savunmuştur. Ancak partinin “dini inançlara saygılıdır” ifadesi, inkılap karşıtlarının bu parti çevresinde toplanmasına zemin hazırladığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. 13 Şubat 1925 tarihinde Şeyh Said İsyanı çıkmış, ardından 4 Mart 1925 tarihinde Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmıştır. 5 Haziran 1925 tarihinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır.

Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı

İkinci çok partili hayat denemesi 12 Ağustos 1930 tarihinde kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkasıdır. Parti, Fethi Okyar tarafından Mustafa Kemal’in isteğiyle kurulmuştur. Amaç, hükümetin denetlenmesi ve halkın ekonomik sıkıntılarının siyasal alanda ifade edilebilmesiydi. Ancak kısa sürede rejim karşıtlarının parti etrafında toplanması üzerine parti 17 Kasım 1930 tarihinde kendini feshetmiştir. Ardından 23 Aralık 1930 tarihinde Menemen Olayı yaşanmış, Asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay şehit edilmiştir.

Anayasal Gelişmeler

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Kurtuluş Savaşı şartlarında hazırlanmış kısa ve pratik bir anayasadır. Kuvvetler birliği anlayışı vardır. 1924 Anayasası, Cumhuriyet döneminin ilk kapsamlı anayasasıdır. 1928 değişikliğiyle “Devletin dini İslam’dır” ifadesi anayasadan çıkarılmıştır. 5 Şubat 1937 tarihinde ise Atatürk İlkeleri anayasaya girmiş, laiklik anayasal güvence kazanmıştır.

---

3. Hukuk Alanında İnkılaplar

Hukuk Alanında Değişimin Nedeni

Osmanlı Devleti’nde hukuk birliği yoktu. Şer’i mahkemeler, cemaat mahkemeleri, konsolosluk mahkemeleri ve farklı hukuk uygulamaları toplumda karışıklık yaratıyordu. Yeni Türk Devleti ise modern, laik ve eşitlikçi bir hukuk sistemi kurmak istiyordu. Bu nedenle hukuk alanındaki inkılapların temel amacı hukuk birliğini sağlamak, laik hukuk düzeni kurmak ve vatandaşlar arasında eşitliği güçlendirmek olmuştur.

Şer’iye Mahkemelerinin Kaldırılması

1924 yılında Şer’iye Mahkemeleri kaldırılmıştır. Böylece hukuk sisteminde dinî mahkeme uygulamasına son verilmiş, yargı birliği sağlanmaya başlanmıştır. Bu gelişme, halifeliğin kaldırılması ve Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kapatılmasıyla birlikte laikleşme sürecinin önemli bir aşamasıdır. KPSS’de bu düzenlemeler genellikle “laiklik” ilkesiyle ilişkilendirilir.

Mecelle’nin Kaldırılması

Osmanlı hukuk sisteminde medeni hukuk alanında kullanılan temel kaynak Mecelle idi. Mecelle, İslam hukukuna dayalı bir medeni kanun niteliğindeydi. Yeni devletin toplum hayatını çağdaş ve laik esaslara göre düzenleme hedefi doğrultusunda Mecelle kaldırılmış, yerine modern kanunlar kabul edilmiştir. Bu değişim, yalnızca bir kanun değişikliği değil, hukuk anlayışının bütünüyle yenilenmesidir.

Türk Medeni Kanunu — 17 Şubat 1926

17 Şubat 1926 tarihinde kabul edilen Türk Medeni Kanunu, İsviçre Medeni Kanunu’ndan uyarlanmıştır. İsviçre kanununun tercih edilmesinde sade, anlaşılır, laik ve çağdaş bir yapıya sahip olması etkili olmuştur. Bu kanunla aile, miras, evlenme, boşanma ve kişi hakları modern esaslara göre düzenlenmiştir. Resmi nikâh zorunlu hâle gelmiş, tek eşlilik kabul edilmiş ve kadın-erkek eşitliği güçlendirilmiştir.

Türk Medeni Kanunu’nun Kadınlara Sağladığı Haklar

Medeni Kanun ile kadınlara boşanma hakkı, mirasta eşitlik, mahkemede tanıklıkta eşitlik ve çalışma hayatına katılma hakkı sağlanmıştır. Çok eşlilik yasaklanmış, evlilik devlet denetimine alınmıştır. Kadınların toplumsal ve hukuki konumu güçlenmiştir. Ancak kadınlara siyasi hakların verilmesi Medeni Kanun ile değil, daha sonra yapılan düzenlemelerle gerçekleşmiştir. Bu ayrım KPSS için önemlidir.

Yeni Kanunların Kaynakları

Yeni hukuk düzeni kurulurken Avrupa’nın farklı ülkelerinden kanunlar alınmıştır. Borçlar Kanunu İsviçre’den, Ceza Kanunu İtalya’dan, Ticaret Kanunu Almanya’dan, Hukuk ve Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunları Almanya’dan, İcra ve İflas Kanunu İsviçre’den alınmıştır. Buradaki amaç, çağdaş hukuk sistemlerini Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre uyarlamaktır.

Ankara Hukuk Mektebi — 1925

1925 yılında açılan Ankara Hukuk Mektebi, Cumhuriyetin yeni hukuk düzenini uygulayacak hukukçuları yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. Bu kurum, modern hukuk anlayışının yerleşmesinde önemli rol oynamıştır. KPSS’de Ankara Hukuk Mektebi genellikle hukuk alanındaki inkılapların tamamlayıcı kurumu olarak sorulur.

Hukuk İnkılaplarının Sonuçları

Hukuk alanındaki inkılaplar sonucunda hukuk birliği sağlanmış, laik hukuk düzeni güçlenmiş, vatandaşlık esasına dayalı eşitlik anlayışı gelişmiştir. Kadınların aile ve toplum içindeki konumu güçlenmiş, devletin yargı sistemi modernleştirilmiştir. Bu nedenle hukuk inkılapları hem laiklik hem halkçılık hem de çağdaşlaşma ilkeleriyle ilgilidir.

---

4. Eğitim Alanında İnkılaplar

Eğitimde Birlik İhtiyacı

Osmanlı Devleti’nde eğitim sistemi çok parçalıydı. Medreseler, modern okullar, yabancı okullar ve azınlık okulları farklı programlarla eğitim veriyordu. Bu durum ortak vatandaşlık bilincinin oluşmasını zorlaştırıyordu. Yeni Türk Devleti ise milli, laik, bilimsel ve merkezi bir eğitim sistemi kurmak istedi. Bu nedenle eğitim alanındaki en temel inkılap Tevhid-i Tedrisat Kanunu olmuştur.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu — 3 Mart 1924

3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu, eğitim ve öğretimde birliği sağlamıştır. Bu kanunla tüm okullar Maarif Vekâleti’ne bağlanmıştır. Medreseler kapatılmış, yabancı ve azınlık okulları da devlet denetimine alınmıştır. Bu düzenleme, laik ve milli eğitim sisteminin temelini oluşturur. Aynı gün halifeliğin kaldırılması da laikleşme sürecinin bütüncül yapısını gösterir.

Harf İnkılabı — 1 Kasım 1928

1 Kasım 1928 tarihinde Yeni Türk Harfleri kabul edilmiş, Arap alfabesi yerine Latin esaslı Türk alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. Yeni alfabe 29 harften oluşur. Harf İnkılabı’nın amacı okuma yazmayı kolaylaştırmak, eğitim seviyesini yükseltmek ve Batı dünyasıyla bilimsel-kültürel iletişimi kolaylaştırmaktır. KPSS’de Harf İnkılabı genellikle eğitim ve kültür alanı içinde değerlendirilir.

Millet Mektepleri ve Başöğretmenlik — 24 Kasım 1928

Yeni harflerin halka öğretilmesi için Millet Mektepleri açılmıştır. 24 Kasım 1928 tarihinde Mustafa Kemal’e Başöğretmen unvanı verilmiştir. Bu tarih günümüzde Öğretmenler Günü olarak kutlanır. Millet Mektepleri, okuma yazma seferberliğinin yaygınlaştırılması açısından önemlidir.

Türk Tarih Kurumu — 1931

15 Nisan 1931 tarihinde Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kurulmuş, daha sonra Türk Tarih Kurumu adını almıştır. Kurumun amacı Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak, Türk milletinin dünya uygarlığına katkılarını ortaya koymak ve milli tarih bilincini güçlendirmektir. Türk Tarih Tezi bu dönemin önemli kültürel çalışmalarından biridir.

Türk Dil Kurumu — 1932

12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyeti kurulmuş, daha sonra Türk Dil Kurumu adını almıştır. Amaç Türkçeyi yabancı dillerin etkisinden arındırmak, sadeleştirmek ve bilim dili hâline getirmektir. Güneş-Dil Teorisi 1936’da gündeme gelmiştir. Atatürk, vasiyetinde TDK ve TTK’ya İş Bankası hisselerinden gelir bırakmıştır.

Üniversite Reformu — 1933

1933 yılında İstanbul Darülfünunu kapatılmış, yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. Bu reformla yükseköğretimde bilimsel yöntemlerin güçlendirilmesi amaçlanmıştır. Avrupa’dan gelen bazı bilim insanlarının Türkiye’de görev alması, üniversite eğitiminin niteliğini artırmıştır. Üniversite Reformu, eğitimde çağdaşlaşmanın en önemli adımlarındandır.

Diğer Eğitim ve Kültür Düzenlemeleri

Karma eğitim uygulamaları Cumhuriyetin ilk yıllarında yaygınlaşmıştır. 1932 yılında Halkevleri açılarak kültür, sanat ve halk eğitimi faaliyetleri desteklenmiştir. 1940 yılında açılan Köy Enstitüleri Atatürk sonrası döneme ait olsa da, halkçı ve üretime dayalı eğitim anlayışının Cumhuriyetin kuruluş yıllarında atılan temelleriyle ilişkilidir. KPSS’de Köy Enstitüleri doğrudan Atatürk dönemi inkılabı olarak verilirse dikkatli olunmalıdır.

---

5. Toplumsal Alanda İnkılaplar

Toplumsal İnkılapların Amacı

Toplumsal alandaki inkılaplar, halkın günlük yaşamını çağdaş, eşitlikçi ve laik esaslara göre düzenlemeyi hedeflemiştir. Bu inkılaplarla toplumda sınıf, unvan, kıyafet ve ölçü farklılıklarından doğan karmaşanın azaltılması amaçlanmıştır. Aynı zamanda modern ulus-devlet kimliğinin günlük hayatta görünür hâle gelmesi sağlanmıştır.

Şapka İnkılabı — 25 Kasım 1925

25 Kasım 1925 tarihinde Şapka Kanunu kabul edilmiştir. Mustafa Kemal, şapka konusundaki görüşlerini 24-30 Ağustos 1925 tarihleri arasında Kastamonu gezisinde halka anlatmıştır. Şapka İnkılabı yalnızca bir kıyafet değişikliği değildir; Osmanlı toplum yapısındaki geleneksel ayrımları azaltma ve çağdaş görünümü yaygınlaştırma amacı taşır.

Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması — 30 Kasım 1925

30 Kasım 1925 tarihinde 677 sayılı kanun ile tekke, zaviye ve türbeler kapatılmıştır. Şeyhlik, dervişlik, müritlik, dedelik gibi unvanların kullanımı yasaklanmıştır. Bu düzenleme, dinin istismar edilmesini önlemeyi ve laik toplum düzenini güçlendirmeyi amaçlamıştır. KPSS’de bu inkılap genellikle laiklik ilkesiyle ilişkilendirilir.

Takvim ve Saat Düzenlemeleri

26 Aralık 1925 tarihinde Miladi Takvim kabul edilmiş ve 1 Ocak 1926 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Aynı süreçte uluslararası saat sistemi benimsenmiştir. Böylece Türkiye’nin uluslararası ilişkilerde ve ticarette Batı dünyasıyla uyumu kolaylaşmıştır. Bu düzenlemeler, pratik yaşamı modernleştiren toplumsal inkılaplardandır.

Ölçü ve Tartı Düzenlemeleri

1 Nisan 1931 tarihinde Ölçüler Kanunu kabul edilmiştir. Arşın, endaze, okka gibi eski ölçüler yerine metre ve kilogram gibi uluslararası ölçü birimleri kullanılmaya başlanmıştır. Bu değişiklik iç ticarette birlik sağlamış, ekonomik ilişkileri kolaylaştırmıştır. KPSS’de ölçü ve tartı değişiklikleri toplumsal ve ekonomik hayatı düzenleyen inkılaplar arasında değerlendirilebilir.

Hafta Tatilinin Değiştirilmesi

1935 yılında hafta tatili Cuma gününden Pazar gününe alınmıştır. Bu düzenleme, Türkiye’nin uluslararası ticaret ve çalışma düzeniyle uyum sağlaması açısından önemlidir. Hafta tatilinin değişmesi laiklikten çok çağdaşlaşma ve Batı ile uyum amacı taşır.

Soyadı Kanunu — 21 Haziran 1934

21 Haziran 1934 tarihinde Soyadı Kanunu kabul edilmiştir. Bu kanunla her Türk vatandaşının bir soyadı alması zorunlu hâle gelmiştir. Amaç, resmi işlemlerde karışıklığı önlemek, toplumda eşitliği güçlendirmek ve modern nüfus düzenini kurmaktır. 24 Kasım 1934 tarihinde TBMM tarafından Mustafa Kemal’e Atatürk soyadı verilmiştir. 26 Kasım 1934 tarihinde ağa, hacı, hafız, molla, bey, paşa gibi unvanların resmi kullanımına son verilmiştir.

Kadın Haklarının Toplumsal Önemi

Kadın hakları hem toplumsal hem hukuki hem de siyasal boyuta sahiptir. 1926 Medeni Kanun kadınlara aile hayatında eşitlik sağlamış, 1930, 1933 ve 1934 düzenlemeleri ise kadınların siyasi haklarını genişletmiştir. Bu gelişmeler, Cumhuriyetin halkçılık ve eşitlik anlayışının en somut örneklerindendir.

---

6. Ekonomik Alanda İnkılaplar

Ekonomik Bağımsızlık Anlayışı

Kurtuluş Savaşı yalnızca askeri bir mücadele değil, aynı zamanda ekonomik bağımsızlık mücadelesidir. Osmanlı döneminde kapitülasyonlar, dış borçlar ve yabancı imtiyazlı şirketler ekonomiyi zayıflatmıştı. Cumhuriyet yönetimi, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanması gerektiğini savunmuştur. Bu nedenle Atatürk dönemi ekonomi politikaları milli ekonomi, yerli üretim ve sanayileşme hedefleri üzerine kurulmuştur.

İzmir İktisat Kongresi — 17 Şubat 1923

17 Şubat 1923 tarihinde toplanan İzmir İktisat Kongresi, Cumhuriyet ilan edilmeden önce ekonomik hedeflerin belirlendiği önemli bir toplantıdır. Kongrede Misak-ı İktisadi kabul edilmiştir. Yerli üretimin artırılması, özel girişimin desteklenmesi, milli sanayinin kurulması ve ekonomik bağımsızlığın sağlanması temel hedeflerdir. Bu kongre, Türkiye’nin ekonomik bağımsızlık vizyonunu ortaya koymuştur.

Aşar Vergisinin Kaldırılması — 17 Şubat 1925

Osmanlı’dan kalan Aşar vergisi, köylünün ürününün onda biri üzerinden alınan ağır bir vergiydi. 17 Şubat 1925 tarihinde Aşar vergisi kaldırılmıştır. Bu karar, köylüyü rahatlatan en önemli ekonomik düzenlemelerden biridir. Tarımsal üretimin teşvik edilmesi ve köylünün devletle bağının güçlendirilmesi amaçlanmıştır. KPSS’de Aşar vergisinin kaldırılması halkçılık ve ekonomi politikasıyla ilişkilendirilir.

Bankacılık ve Ekonomik Kurumlar

1924 yılında Türkiye İş Bankası kurulmuştur. Bu banka, özel girişimi desteklemek ve milli sermaye birikimini sağlamak amacı taşır. 1925 yılında Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuş, daha sonra sanayileşme politikalarının gelişmesiyle 1933 Sümerbank önemli bir kurum hâline gelmiştir. 1935 Etibank ise madencilik alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuştur. 1933 Belediyeler Bankası da yerel yönetimlerin altyapı ihtiyaçlarını desteklemiştir.

Demiryolu Politikası

Cumhuriyetin ilk yıllarında demiryolları ekonomik kalkınmanın ve milli bütünleşmenin temel araçlarından biri olarak görülmüştür. Lozan sonrası yabancı şirketlerin elindeki demiryolları millileştirilmiş, yeni demiryolu hatları yapılmıştır. Ankara-Sivas, Ankara-Diyarbakır ve Sivas-Erzurum hatları bu politikaya örnektir. “Vatan demir ağlarla örülecek” anlayışı, ulaşımın milli ekonomi ve güvenlik açısından önemini gösterir.

Devletçilik Politikası

1929 Dünya Ekonomik Krizi, Türkiye’de devletçilik politikasının güçlenmesine neden olmuştur. Özel sermaye yetersiz olduğu için devlet sanayileşmede öncü rol üstlenmiştir. 1933 Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konulmuş; tekstil, maden, kâğıt, cam ve kimya gibi alanlarda yatırımlar yapılmıştır. 1938 İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanmış ancak II. Dünya Savaşı şartları nedeniyle tam uygulanamamıştır.

Lozan’ın Ekonomik Sonuçları

Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar kaldırılmış, Türkiye ekonomik bağımsızlık açısından büyük bir kazanım elde etmiştir. Duyun-u Umumiye borçları Osmanlı’dan ayrılan devletler arasında paylaştırılmış, Türkiye kendi payına düşeni ödemiştir. Son taksit 1954 yılında ödenmiştir. Reji İdaresi’nin kaldırılması ve yabancı imtiyazlı şirketlerin millileştirilmesi de ekonomik bağımsızlığı güçlendirmiştir.

Ekonomik İnkılapların Genel Sonucu

Ekonomik alandaki inkılaplar sonucunda milli ekonomi anlayışı güçlenmiş, tarımda köylü desteklenmiş, sanayileşme için devlet öncülüğünde kurumlar kurulmuş ve altyapı yatırımları artırılmıştır. Bu politikalar Cumhuriyetin bağımsızlık anlayışının ekonomik temellerini oluşturur.

---

7. Atatürk Dönemi İsyanlar

İsyanların Genel Niteliği

Atatürk döneminde yaşanan isyanlar, Cumhuriyet rejiminin yerleşme sürecinde karşılaşılan önemli sorunlardır. Bu olayların bir kısmı laikleşme ve merkezi otoriteye tepki niteliği taşırken, bir kısmı bölgesel ve sosyal nedenlerden beslenmiştir. KPSS’de bu isyanlar genellikle neden-sonuç ilişkisiyle sorulur.

Şeyh Said İsyanı — 13 Şubat 1925

13 Şubat 1925 tarihinde başlayan Şeyh Said İsyanı, Diyarbakır, Bingöl ve Elazığ çevresinde etkili olmuştur. İsyanın nedenleri arasında halifeliğin kaldırılmasına tepki, laikleşme karşıtlığı, bölgesel feodal yapı ve bazı etnik unsurlar yer alır. İsyan kısa sürede bastırılmış, Şeyh Said ve bazı isyancılar idam edilmiştir.

Şeyh Said İsyanı’nın Sonuçları

İsyan sonrasında 4 Mart 1925 tarihinde Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmıştır. Bu kanun, hükümete geniş yetkiler vermiştir. İsyanla bağlantılı görülen Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 5 Haziran 1925 tarihinde kapatılmıştır. Ayrıca Musul Sorunu sırasında Türkiye’nin iç karışıklıkla uğraşması, Musul’un Türkiye aleyhine sonuçlanmasında etkili olmuştur. 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak’a bırakılmıştır.

Mustafa Kemal’e Suikast Girişimi — 16 Haziran 1926

16 Haziran 1926 tarihinde İzmir’de Mustafa Kemal’e suikast düzenlenmek istenmiştir. Olayda Ziya Hurşit ve bazı eski İttihatçılar yer almıştır. Suikast planı ortaya çıkarılmış, sorumlular yargılanmış ve cezalandırılmıştır. Bu olay Cumhuriyet yönetimine karşı kişisel ve siyasal muhalefetin sert bir örneğidir.

Menemen Olayı — 23 Aralık 1930

23 Aralık 1930 tarihinde Manisa’nın Menemen ilçesinde meydana gelen olayda Asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay şehit edilmiştir. Derviş Mehmet ve yanındakiler şeriat istemiyle ayaklanmışlardır. Olay kısa sürede bastırılmış, sorumlular cezalandırılmıştır. Menemen Olayı, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapanmasından kısa süre sonra yaşanmıştır ve çok partili hayata geçişin ertelenmesinde etkili olmuştur.

Dersim Harekâtı — 1937-1938

1937-1938 yıllarında Tunceli/Dersim bölgesinde devlet otoritesini sağlamaya yönelik harekât yapılmıştır. Bölgesel direniş, merkezi otorite ve güvenlik sorunları bu olayın temelinde yer almıştır. KPSS’de Dersim Harekâtı genellikle Atatürk döneminde iç güvenlik ve merkezi otorite bağlamında ele alınır.

İsyanların Ortak Sonuçları

Bu isyanlar Cumhuriyet yönetiminin laiklik, merkeziyetçilik ve modernleşme politikalarını koruma çabasını artırmıştır. Çok partili hayata geçiş denemeleri başarısız olmuş, inkılapların korunması için devlet daha tedbirli davranmıştır. Bu olaylar, Cumhuriyetin ilk yıllarında rejimin henüz tam yerleşmediğini gösterir.

---

8. Cumhuriyet’in İlk Yıllarında TBMM’nin Yapısı

Birinci TBMM — 23 Nisan 1920 - 11 Nisan 1923

Birinci TBMM, Kurtuluş Savaşı’nı yöneten meclistir. Olağanüstü şartlarda açılmış, yasama, yürütme ve yargı yetkilerini büyük ölçüde kendisinde toplamıştır. Bu nedenle kuvvetler birliği anlayışı vardır. Meclis hükümeti sistemi uygulanmıştır. Birinci TBMM’nin temel amacı bağımsızlığı sağlamak ve milli egemenliği gerçekleştirmektir.

Birinci TBMM’nin Özellikleri

Birinci TBMM’de farklı görüşlerden milletvekilleri bulunmasına rağmen ortak hedef vatanın kurtuluşudur. Bu meclis, düzenli orduyu kurmuş, Sevr’e karşı mücadele etmiş, Sakarya ve Büyük Taarruz süreçlerini yönetmiş ve Lozan’a giden yolu açmıştır. Bu nedenle “kurucu” ve “ihtilalci” bir meclis niteliği taşır.

İkinci TBMM — 11 Ağustos 1923 - 1927

İkinci TBMM, Kurtuluş Savaşı sonrası yeni devletin kurumlarını kuran meclistir. Cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, 1924 Anayasası ve birçok inkılap bu dönemde gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle İkinci TBMM’ye “inkılap meclisi” denilebilir.

TBMM’nin Rejim Kurucu Rolü

TBMM, hem Kurtuluş Savaşı’nı yönetmiş hem de Cumhuriyet rejimini kurmuştur. Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılması gibi kararlar TBMM tarafından alınmıştır. Bu durum, milli egemenlik anlayışının yalnızca teorik değil, fiili olarak da uygulandığını gösterir.

Sonraki Meclis Dönemleri

Cumhuriyetin yerleşmesiyle meclis dönemleri daha sistemli hâle gelmiştir. 1927’den sonra dört yıllık seçim dönemleri uygulanmıştır. Atatürk döneminde meclis, inkılapların yasal zeminini hazırlayan temel kurum olmuştur.

---

9. Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık

İlk Cumhurbaşkanı — Mustafa Kemal Atatürk

Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 1923-1938 yılları arasında cumhurbaşkanlığı yapmıştır. Bu süreçte devletin kuruluş felsefesi, inkılapların yönü ve dış politika çizgisi büyük ölçüde onun liderliğinde şekillenmiştir.

İlk Başbakan — İsmet İnönü

Cumhuriyetin ilanından sonra ilk başbakan İsmet İnönü olmuştur. 1923-1937 yılları arasında aralıklarla başbakanlık yapmıştır. Lozan Antlaşması’ndaki rolü ve Cumhuriyetin kurumsallaşma dönemindeki görevleri nedeniyle Atatürk döneminin en önemli devlet adamlarından biridir.

Fethi Okyar’ın Başbakanlığı

Fethi Okyar, 1924-1925 yılları arasında başbakanlık yapmıştır. Aynı zamanda 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kuran kişidir. KPSS’de Fethi Okyar hem ilk Meclis Başkanı hem de Serbest Cumhuriyet Fırkası kurucusu olarak karşımıza çıkabilir. Ancak ilk başbakan değildir; ilk başbakan İsmet İnönü’dür.

Celal Bayar’ın Başbakanlığı

Celal Bayar, 1937-1939 yılları arasında başbakanlık yapmıştır. Ekonomi alanındaki deneyimi ve İş Bankası geçmişiyle tanınır. Atatürk’ün son döneminde başbakan olarak görev yapmıştır. Daha sonraki dönemde Türkiye Cumhuriyeti’nin üçüncü cumhurbaşkanı olacaktır.

İkinci Cumhurbaşkanı — İsmet İnönü

Atatürk’ün 10 Kasım 1938 tarihinde vefatından sonra 11 Kasım 1938 tarihinde İsmet İnönü Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci cumhurbaşkanı seçilmiştir. KPSS’de “Atatürk’ten sonra kim cumhurbaşkanı oldu?” sorusunun cevabı İsmet İnönü’dür.

---

10. Eğitim-Kültür Devlet Kurumları

Maarif Vekâleti ve Eğitimde Merkezileşme

1924 yılında Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim kurumları Maarif Vekâletine bağlanmıştır. Böylece eğitim merkezi bir yapıya kavuşmuştur. Bu gelişme, milli eğitim politikalarının tek elden yürütülmesini sağlamıştır.

Ankara Hukuk Mektebi — 1925

1925 Ankara Hukuk Mektebi, yeni hukuk sistemini uygulayacak kadroları yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. Cumhuriyetin laik hukuk düzenini benimsemiş hukukçulara ihtiyacı vardı. Bu kurum, hukuk inkılaplarının eğitim ayağını oluşturur.

Yüksek Mühendis Mektebi ve Teknik Eğitim

1926 yılında İstanbul’da Yüksek Mühendis Mektebi’nin geliştirilmesi, Cumhuriyetin teknik eleman ihtiyacını karşılamaya yönelik adımlardandır. Sanayileşme ve altyapı hedefleri düşünüldüğünde mühendislik eğitiminin önemi artmıştır.

Millet Mektepleri — 1928

1928 yılında Yeni Türk Harflerinin kabulünden sonra halkın okuma yazma öğrenmesi için Millet Mektepleri açılmıştır. Bu kurumlar, harf inkılabının başarıya ulaşmasında önemli rol oynamıştır. Mustafa Kemal’in Başöğretmen unvanı da bu süreçle bağlantılıdır.

TTK, TDK ve Halkevleri

1931 Türk Tarih Kurumu, milli tarih bilincini güçlendirmek için kurulmuştur. 1932 Türk Dil Kurumu, Türkçenin sadeleşmesi ve gelişmesi için çalışmıştır. Aynı yıl açılan Halkevleri, kültür, sanat, halk eğitimi ve sosyal etkinliklerin yaygınlaşmasına katkı sağlamıştır.

İstanbul Üniversitesi — 1933

1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılmış, yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. Bu reform, yükseköğretimde bilimsel anlayışı güçlendirmiştir. Darülfünun’un yerine İstanbul Üniversitesi’nin kurulması KPSS’de sık sorulan bir eşleştirmedir.

Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi — 1936

1936 yılında Ankara’da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kurulmuştur. Atatürk’ün isteğiyle kurulan bu fakülte, Türk dili, tarihi ve kültürünün bilimsel araştırmalarla incelenmesini amaçlamıştır. Bu kurum, TTK ve TDK ile aynı milli kültür politikasının parçasıdır.

---

11. Sanat ve Kültür

Kültür Politikalarının Amacı

Cumhuriyetin kültür politikası, milli kimliği güçlendirmek ve çağdaş bir toplum oluşturmak üzerine kurulmuştur. Dil, tarih, sanat, müzik, tiyatro ve mimari alanlarında yapılan çalışmalar, ulus-devlet inşasının kültürel boyutunu oluşturmuştur. Bu alan, Atatürk inkılaplarının yalnızca siyasi değil, kültürel bir dönüşüm olduğunu gösterir.

Atatürk Orman Çiftliği — 1924

1924 yılında kurulan Atatürk Orman Çiftliği, modern tarım uygulamalarının halka gösterilmesi, üretim bilincinin geliştirilmesi ve Ankara’nın çağdaş bir başkent olarak gelişmesine katkı sağlanması amacı taşır. Bu kurum hem ekonomik hem kültürel hem de sosyal yönleri olan bir örnektir.

Halkevleri — 1932

1932 yılında açılan Halkevleri, halkın kültürel seviyesini yükseltmek, Cumhuriyet ilkelerini yaymak, tiyatro, müzik, spor, edebiyat ve tarih alanlarında faaliyetler yürütmek amacıyla kurulmuştur. Halkevleri, halkçılık ve inkılapçılık ilkeleriyle yakından ilgilidir.

Cumhuriyet’in 10. Yılı Marşı — 1933

Cumhuriyetin onuncu yılı olan 1933 yılında 10. Yıl Marşı hazırlanmıştır. Sözleri Behçet Kemal Çağlar ve Faruk Nafiz Çamlıbel tarafından yazılmıştır. Marş, Cumhuriyetin başarılarını ve gelecek hedeflerini yansıtan önemli bir kültürel simgedir.

Ankara Devlet Konservatuvarı — 1934

1934 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı’nın temelleri atılmıştır. Amaç, Batı müziği, tiyatro ve sahne sanatları alanında nitelikli sanatçılar yetiştirmektir. Bu kurum, sanat alanında çağdaşlaşmanın örneklerinden biridir.

Anıtkabir Notu

Anıtkabir’in yapımı 1944-1953 yılları arasındadır ve Atatürk sonrası döneme aittir. Atatürk’ün naaşı, Anıtkabir tamamlanana kadar Ankara Etnografya Müzesi’nde kalmıştır. 1953 yılında Anıtkabir’e nakledilmiştir. KPSS’de Anıtkabir’in Atatürk döneminde yapıldığı gibi bir ifade verilirse yanlıştır.

---

12. Kadın Hakları Kronolojisi

Kadın Haklarının Genel Çerçevesi

Cumhuriyet döneminde kadın hakları, toplumsal eşitlik ve vatandaşlık anlayışının önemli bir parçasıdır. Kadınların önce aile ve hukuk alanındaki konumu güçlendirilmiş, ardından siyasal haklar verilmiştir. Bu gelişmeler, Türk toplumunun modernleşmesinde en dikkat çekici alanlardan biridir.

Kadın Hakları Kronolojisi Tablosu

Yıl / Tarih	Hak veya Gelişme	Açıklama
1923	Karma eğitim uygulamalarının yaygınlaşması	Kız ve erkek öğrencilerin modern eğitim sisteminde birlikte yer alması hedeflendi.
17 Şubat 1926	Türk Medeni Kanunu	Resmi nikâh, tek eşlilik, miras ve boşanmada eşitlik gibi haklar sağlandı.
3 Nisan 1930	Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı	Kadınlar yerel yönetimlerde siyasi hak kazandı.
26 Ekim 1933	Muhtarlık seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı	Köy yönetiminde kadınların siyasi katılımı arttı.
5 Aralık 1934	Milletvekili seçme ve seçilme hakkı	Kadınlar genel seçimlerde siyasi hak kazandı.
1935	İlk kadın milletvekilleri	TBMM’ye 18 kadın milletvekili girdi.

Medeni Kanun ve Kadın Hakları

1926 Türk Medeni Kanunu, kadınlara siyasi hak vermemiştir; ancak kadınların aile ve toplum hayatındaki hukuki statüsünü güçlendirmiştir. Tek eşlilik, resmi nikâh, boşanma hakkı ve miras eşitliği bu kanunun temel sonuçlarıdır. KPSS’de “kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı Medeni Kanun ile verilmiştir” ifadesi yanlıştır.

Siyasi Hakların Aşamaları

Kadınlara siyasi haklar aşamalı olarak verilmiştir. Önce 1930 yılında belediye seçimlerinde, sonra 1933 yılında muhtarlık seçimlerinde, en son 5 Aralık 1934 tarihinde milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır. Bu kronoloji mutlaka ezberlenmelidir: 1930 belediye — 1933 muhtarlık — 1934 milletvekili.

İlk Kadın Milletvekilleri

1935 seçimlerinde TBMM’ye 18 kadın milletvekili girmiştir. Bu durum, Türkiye’nin kadın hakları alanında birçok Avrupa ülkesinden önce önemli adımlar attığını gösterir. Kadın hakları, Cumhuriyetin halkçılık ve çağdaşlaşma anlayışının en güçlü göstergelerindendir.

---

13. Atatürk İnkılaplarını Hızlandıran Etkenler

Mondros ve İşgaller

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgaller, Osmanlı Devleti’nin bağımsızlığını fiilen sona erdirmiştir. Bu süreç, Türk milletinde bağımsızlık bilincini güçlendirmiştir. İşgallere karşı başlayan Milli Mücadele, Cumhuriyetin ve inkılapların zeminini hazırlamıştır.

Sevr Antlaşması’nın Dayatması

Sevr Antlaşması, Türk milletine yaşama hakkı tanımayan ağır hükümler içeriyordu. Sevr’e karşı verilen mücadele, milli egemenlik ve tam bağımsızlık düşüncesini güçlendirmiştir. Bu nedenle inkılapların temelinde Sevr’e karşı kazanılan bağımsızlık iradesi vardır.

Mustafa Kemal’in Liderliği

Atatürk İnkılaplarının hızlanmasında Mustafa Kemal’in liderliği belirleyicidir. Mustafa Kemal, yalnızca askeri bir lider değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal dönüşüm programı olan bir devlet adamıdır. Onun “muasır medeniyet seviyesinin üzerine çıkma” hedefi, inkılapların yönünü belirlemiştir.

Genç Cumhuriyetin İhtiyaçları

Yeni kurulan Cumhuriyet, Osmanlı’dan devraldığı kurumlarla çağdaş bir devlet olamazdı. Eğitimde çok başlılık, hukukta ikilik, ekonomide dışa bağımlılık ve toplumda geleneksel ayrımlar yeni devletin hedefleriyle uyuşmuyordu. Bu ihtiyaçlar inkılapların hızlı ve kapsamlı yapılmasına neden olmuştur.

Lozan’ın Sağladığı Bağımsızlık

Lozan Antlaşması, Türkiye’nin siyasi bağımsızlığını uluslararası alanda kabul ettirmiştir. Kapitülasyonların kaldırılması, ekonomik bağımsızlık yolunu açmıştır. Lozan’dan sonra iç düzenlemelere daha güçlü şekilde yönelinmiş, inkılapların uygulanması kolaylaşmıştır.

Dünya Konjonktürü

I. Dünya Savaşı sonrası dünya yeniden şekillenmiştir. Ulus-devlet anlayışı güçlenmiş, imparatorluklar çökmüş, modernleşme ve milli egemenlik düşüncesi yaygınlaşmıştır. Bu ortam, Türkiye’nin Cumhuriyet ve inkılaplar yoluyla çağdaş bir ulus-devlet kurmasını hızlandırmıştır.

---

14. Atatürk İnkılapları ve Laiklik

Laikliğin Anlamı

Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devlet düzeninin akıl ve hukuk esaslarına göre yürütülmesidir. Laiklik dinsizlik değildir; devletin bütün inançlara eşit mesafede durmasıdır. Atatürk İnkılaplarında laiklik, modern hukuk, eğitim ve yönetim sisteminin temelidir.

Halifeliğin Kaldırılması ve Laiklik

3 Mart 1924 tarihinde halifeliğin kaldırılması, laik devlet düzeninin kurulmasında en önemli adımlardan biridir. Halifelik siyasi ve dini otoriteyi temsil ettiği için milli egemenlik anlayışıyla bağdaşmıyordu. Bu karar, devlet yönetiminin dinî otoriteden ayrılmasını sağlamıştır.

Eğitimde Laiklik

Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim devlet denetimine alınmış ve laik, milli, bilimsel eğitim anlayışı güçlendirilmiştir. Medreselerin kapatılması, eğitimde dinî ve geleneksel parçalanmayı sona erdirmiştir. Harf İnkılabı ve Üniversite Reformu da eğitimde çağdaşlaşmanın devamıdır.

Hukukta Laiklik

Şer’iye Mahkemelerinin kaldırılması, Mecelle’nin yerine Türk Medeni Kanunu’nun kabul edilmesi ve Avrupa kaynaklı modern kanunların alınması hukukta laikleşmenin temel adımlarıdır. Hukukun kaynağı dinî kurallar değil, çağdaş devletin yasaları hâline gelmiştir.

Toplumsal Yaşamda Laiklik

Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması, kıyafet düzenlemeleri, takvim ve ölçü değişiklikleri toplum yaşamını çağdaş ve laik esaslara göre düzenlemiştir. Bu inkılaplar, dinin toplumsal hayatta istismar edilmesini önlemeyi ve modern vatandaşlık kimliğini güçlendirmeyi amaçlamıştır.

Anayasada Laiklik

1924 Anayasası ilk hâlinde “Devletin dini İslam’dır” ifadesini içeriyordu. 1928 değişikliğiyle bu ifade çıkarılmıştır. 1937 yılında Atatürk İlkeleri anayasaya eklenmiş ve laiklik anayasal güvenceye kavuşmuştur. KPSS’de laikliğin anayasaya giriş tarihi olarak 1937 bilinmelidir.

Laiklikle İlgili KPSS Bağlantısı

Halifeliğin kaldırılması, Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Şer’iye Mahkemelerinin kaldırılması, Türk Medeni Kanunu, tekke ve zaviyelerin kapatılması, 1928 ve 1937 anayasa değişiklikleri laiklik ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. Ancak hafta tatilinin Pazar’a alınması daha çok çağdaşlaşma ve uluslararası uyumla ilgilidir.

---

15. Atatürk’ün Vefatı ve Miras

Atatürk’ün Vefatı — 10 Kasım 1938

Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 tarihinde saat 09.05’te İstanbul Dolmabahçe Sarayı’nda vefat etmiştir. Bu tarih, Cumhuriyet tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Atatürk’ün vefatıyla kurucu lider dönemi sona ermiş, ancak onun ilke ve inkılapları devletin temel yönünü belirlemeye devam etmiştir.

İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanı Seçilmesi

Atatürk’ün vefatından sonra 11 Kasım 1938 tarihinde İsmet İnönü Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu bilgi KPSS’de doğrudan sorulabilir. İnönü dönemi, Atatürk inkılaplarının korunması ve II. Dünya Savaşı şartlarında Türkiye’nin dengeli dış politika yürütmesi açısından önemlidir.

Atatürk’ün Vasiyeti

Atatürk, vasiyetinde Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumuna İş Bankası hisselerinden gelir bırakmıştır. Bu durum, onun dil ve tarih çalışmalarına verdiği önemi gösterir. Atatürk’e göre milli kimliğin güçlenmesi için dil ve tarih bilinci temel unsurlardır.

Naaşın Etnografya Müzesi’ne Konulması

Atatürk’ün naaşı, Anıtkabir tamamlanana kadar Ankara Etnografya Müzesi’nde muhafaza edilmiştir. Bu dönem geçici bir süreçtir. Anıtkabir’in yapımı Atatürk sonrası döneme aittir.

Anıtkabir — 1953

Anıtkabir’in yapımı 1944-1953 yılları arasında tamamlanmıştır. Atatürk’ün naaşı 1953 yılında Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e nakledilmiştir. Bu bilgi, Atatürk dönemiyle Atatürk sonrası gelişmeleri ayırmak açısından önemlidir.

Atatürk İnkılaplarının Kalıcı Mirası

Atatürk İnkılapları, Türkiye Cumhuriyeti’nin temel kurumlarını ve toplumsal yapısını şekillendirmiştir. Milli egemenlik, laiklik, hukuk birliği, eğitim birliği, kadın hakları, çağdaşlaşma ve ekonomik bağımsızlık bu mirasın temel sütunlarıdır. KPSS’de bu konu ezber bilgisi kadar neden-sonuç ilişkisiyle de değerlendirilir.

---

ÖSYM'nin Gizli Havuzu — Çıkmış Soru Tipleri

Tip 1 — İnkılap ↔ Yıl: Saltanat kaldırıldı (1922); Cumhuriyet (29 Ekim 1923); halifelik kaldırıldı + Tevhid-i Tedrisat (1924); şapka + tekke-zaviye (1925); Medeni Kanun (1926); Harf İnkılabı (1928); Soyadı Kanunu (1934); kadınlara seçme-seçilme hakkı (1934).

Tip 2 — İnkılap ↔ Alan: Siyasal (cumhuriyet, halifelik); Hukuk (Medeni Kanun); Eğitim (Tevhid-i Tedrisat, harf, TTK/TDK); Toplumsal (şapka, takvim-saat-ölçü, soyadı, kadın); Ekonomik (İzmir İktisat Kongresi, aşarın kaldırılması, devletçilik).

Tip 3 — İnkılap ↔ İlke: Cumhuriyet ve halifeliğin kaldırılması = Cumhuriyetçilik + Laiklik; Medeni Kanun, harf, Tevhid-i Tedrisat = Laiklik + İnkılapçılık; kadın hakları = Halkçılık; Beş Yıllık Plan = Devletçilik.

Tip 4 — İsyan/Parti ↔ Özellik: Şeyh Said İsyanı (1925) → Takrir-i Sükun + Şark İstiklal Mahkemeleri, Terakkiperver Fırka kapatıldı; Menemen Olayı (1930, Kubilay) → Serbest Cumhuriyet Fırkası sonrası; çok partili denemeler (Terakkiperver 1924, SCF 1930).

Tip 5 — Neden-Sonuç: Şeyh Said → Takrir-i Sükun → Terakkiperver kapatıldı; Serbest Cumhuriyet Fırkası → Menemen → çok partili hayata erken son.

Tip 6 — Karıştırmaca: Saltanatın kaldırılması (1922, siyasi) ↔ Halifeliğin kaldırılması (1924, laik); Tevhid-i Tedrisat (1924) ↔ Harf İnkılabı (1928); Medeni Kanun (1926, İsviçre); aşar (1925) ↔ Teşvik-i Sanayi (1927).

🎯 Sınav Refleksi: Soruyu okurken bu altı etiketten birini yapıştır; tip, hangi tabloya (inkılap-yıl, alan-ilke ilişkisi) bakacağını söyler.

---

İnkılap - Yıl Tablosu

Tarih / Yıl	İnkılap veya Gelişme	Alan
1 Kasım 1922	Saltanatın kaldırılması	Siyasal
13 Ekim 1923	Ankara’nın başkent olması	Siyasal
29 Ekim 1923	Cumhuriyetin ilanı	Siyasal
3 Mart 1924	Halifeliğin kaldırılması	Siyasal / Laiklik
3 Mart 1924	Tevhid-i Tedrisat Kanunu	Eğitim / Laiklik
17 Kasım 1924	Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası	Siyasal
13 Şubat 1925	Şeyh Said İsyanı	İç politika
4 Mart 1925	Takrir-i Sükun Kanunu	İç politika
17 Şubat 1925	Aşar vergisinin kaldırılması	Ekonomik
25 Kasım 1925	Şapka Kanunu	Toplumsal
30 Kasım 1925	Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması	Toplumsal / Laiklik
26 Aralık 1925	Miladi takvimin kabulü	Toplumsal
17 Şubat 1926	Türk Medeni Kanunu	Hukuk
16 Haziran 1926	Atatürk’e suikast girişimi	İç politika
1 Kasım 1928	Yeni Türk Harflerinin kabulü	Eğitim / Kültür
24 Kasım 1928	Millet Mektepleri ve Başöğretmenlik	Eğitim
3 Nisan 1930	Kadınlara belediye seçim hakkı	Siyasal / Toplumsal
12 Ağustos 1930	Serbest Cumhuriyet Fırkası	Siyasal
23 Aralık 1930	Menemen Olayı	İç politika
15 Nisan 1931	Türk Tarih Kurumu	Kültür
12 Temmuz 1932	Türk Dil Kurumu	Kültür
1933	İstanbul Üniversitesi	Eğitim
21 Haziran 1934	Soyadı Kanunu	Toplumsal
24 Kasım 1934	Atatürk soyadının verilmesi	Toplumsal
5 Aralık 1934	Kadınlara milletvekili seçme-seçilme hakkı	Siyasal
1935	Hafta tatilinin Pazar olması	Toplumsal
1937	Altı ilkenin anayasaya girmesi	Siyasal / Laiklik
1937-1938	Dersim Harekâtı	İç politika
10 Kasım 1938	Atatürk’ün vefatı	Siyasi tarih

---

⚠️ KPSS Tuzakları ve Hızlı Ezber Notları

En Çok Karıştırılan Tarihler

• Saltanatın kaldırılması: 1 Kasım 1922
• Cumhuriyetin ilanı: 29 Ekim 1923
• Halifeliğin kaldırılması: 3 Mart 1924
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu: 3 Mart 1924
• Aşar vergisinin kaldırılması: 17 Şubat 1925
• Şapka Kanunu: 25 Kasım 1925
• Tekke-zaviye-türbe kapatma: 30 Kasım 1925
• Medeni Kanun: 17 Şubat 1926
• Latin alfabesi: 1 Kasım 1928
• Başöğretmenlik: 24 Kasım 1928
• Soyadı Kanunu: 21 Haziran 1934
• Kadınlara milletvekili hakkı: 5 Aralık 1934
• Atatürk’ün vefatı: 10 Kasım 1938

Kişi Bilgileri

• Son padişah: VI. Mehmed Vahdettin
• Son halife: Abdülmecid Efendi
• İlk Cumhurbaşkanı: Mustafa Kemal Atatürk
• İlk Başbakan: İsmet İnönü
• İlk Meclis Başkanı: Fethi Okyar
• İkinci Cumhurbaşkanı: İsmet İnönü
• Serbest Cumhuriyet Fırkası kurucusu: Fethi Okyar
• Menemen’de şehit edilen kişi: Mustafa Fehmi Kubilay

Parti Bilgileri

• İlk muhalefet partisi: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• Terakkiperver’in kuruluş tarihi: 17 Kasım 1924
• Terakkiperver’in kapanışı: 5 Haziran 1925
• Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruluşu: 12 Ağustos 1930
• Serbest Cumhuriyet Fırkası kapanışı: 17 Kasım 1930

Laiklikle Doğrudan İlgili İnkılaplar

• Halifeliğin kaldırılması
• Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu
• Şer’iye Mahkemelerinin kaldırılması
• Türk Medeni Kanunu
• Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması
• 1928 anayasa değişikliği
• 1937’de laikliğin anayasaya girmesi

Kadın Hakları Ezberi

Kadın siyasi hakları şu sırayla verilmiştir:

1. 1930 — Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme
2. 1933 — Muhtarlık seçimlerinde seçme ve seçilme
3. 1934 — Milletvekili seçme ve seçilme
4. 1935 — TBMM’ye 18 kadın milletvekili

Hukuk Alanı Kaynak Ülke Ezberi

• Medeni Kanun: İsviçre
• Borçlar Kanunu: İsviçre
• Ceza Kanunu: İtalya
• Ticaret Kanunu: Almanya
• İcra ve İflas Kanunu: İsviçre
• Hukuk ve Ceza Muhakemeleri Usulü: Almanya

Kısa Genel Sonuç

Atatürk İnkılapları, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin kurumsal ve zihinsel dönüşümüdür. Siyasal inkılaplar milli egemenliği, hukuk inkılapları hukuk birliğini, eğitim inkılapları milli ve laik eğitimi, toplumsal inkılaplar çağdaş yaşamı, ekonomik inkılaplar ise milli kalkınmayı hedeflemiştir. Bu nedenle konuyu çalışırken yalnızca tarihleri ezberlemek yeterli değildir; her inkılabın hangi sorunu çözdüğünü ve hangi Atatürk ilkesiyle ilişkili olduğunu bilmek gerekir.

---

Alanlara Göre Atatürk İlkeleriyle İlişkilendirme

Cumhuriyetçilik ile İlgili Gelişmeler

Cumhuriyetçilik, egemenliğin millete ait olması ve devlet yönetiminde halk iradesinin esas alınmasıdır. Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması, siyasi partilerin kurulması ve seçimlerin yapılması cumhuriyetçilik ilkesiyle ilişkilidir. Bu ilke, monarşik ve hanedana dayalı yönetim anlayışını reddeder. KPSS’de “milli egemenliği gerçekleştiren inkılaplar” sorulduğunda ilk akla gelmesi gereken gelişmeler saltanatın kaldırılması ve cumhuriyetin ilanıdır. Halifeliğin kaldırılması ise hem cumhuriyetçilik hem laiklik ilkesiyle bağlantılıdır; çünkü siyasi egemenliğin dinî bir makamla paylaşılması engellenmiştir.

Halkçılık ile İlgili Gelişmeler

Halkçılık, toplumda ayrıcalıklı sınıfların bulunmaması ve herkesin kanun önünde eşit sayılmasıdır. Soyadı Kanunu, unvan ve lakapların kaldırılması, Aşar vergisinin kaldırılması, kadınlara haklar verilmesi ve Medeni Kanun halkçılık ilkesiyle ilgilidir. Aşar vergisinin kaldırılması, köylünün üzerindeki ağır yükü azaltarak halkçı devlet anlayışını gösterir. Kadın hakları ise toplumun yarısını oluşturan kadınların hukuki ve siyasi hayata katılımını artırdığı için halkçılığın en somut örneklerinden biridir.

Laiklik ile İlgili Gelişmeler

Laiklik, Atatürk İnkılapları içinde en çok soru gelen ilkelerden biridir. Halifeliğin kaldırılması, Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Şer’iye Mahkemelerinin kapatılması, Türk Medeni Kanunu, tekke ve zaviyelerin kapatılması, 1928 anayasa değişikliği ve 1937’de laikliğin anayasaya girmesi doğrudan laiklik bağlantılıdır. Bu gelişmelerin ortak yönü, devlet, hukuk ve eğitim düzeninin dinî kurumların etkisinden çıkarılarak akılcı ve çağdaş esaslara bağlanmasıdır.

Milliyetçilik ile İlgili Gelişmeler

Milliyetçilik, Türk milletinin ortak tarih, dil ve kültür bilinci etrafında birleşmesini hedefler. Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Tezi, dilde sadeleşme çalışmaları ve milli eğitim anlayışı milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir. Bu ilke ırkçılığa dayanmaz; kültür, tarih ve ortak vatandaşlık bilincini öne çıkarır. KPSS’de TTK ve TDK sorulduğunda yalnızca tarihlerini değil, milliyetçilik ve milli kültürle bağlantısını da bilmek gerekir.

Devletçilik ile İlgili Gelişmeler

Devletçilik, özellikle ekonomik alanda devletin düzenleyici ve yatırımcı rol üstlenmesidir. Sümerbank, Etibank, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, demiryollarının millileştirilmesi ve devlet eliyle sanayi kuruluşlarının açılması devletçilikle ilgilidir. Bu ilke özel mülkiyeti tümüyle reddetmez; özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin öncülük yapmasını savunur. 1929 Dünya Ekonomik Krizi, Türkiye’de devletçiliğin güçlenmesinde etkili olmuştur.

İnkılapçılık ile İlgili Gelişmeler

İnkılapçılık, yapılan yenilikleri korumak ve çağın gereklerine göre sürekli gelişmeyi benimsemektir. Atatürk İnkılaplarının tamamı inkılapçılık ilkesiyle bağlantılıdır. Ancak özellikle eğitim, hukuk, kılık-kıyafet, takvim-saat-ölçü değişiklikleri ve üniversite reformu çağdaşlaşmanın sürekliliğini gösterir. KPSS’de inkılapçılık, “çağa uyum”, “dinamizm”, “yenilikçilik” ve “çağdaşlaşma” kelimeleriyle karşımıza çıkar.

---

KPSS İçin Neden-Sonuç Zincirleri

Saltanattan Cumhuriyete Zinciri

Saltanatın kaldırılması, Osmanlı hanedanının siyasi egemenliğini sona erdirmiştir. Ancak devletin yönetim şekli ve devlet başkanlığı meselesi bir süre açık kalmıştır. Hükümet kurma bunalımları ve rejimin adının netleşmemesi, Cumhuriyetin ilanını hızlandırmıştır. Bu yüzden sınavda “Cumhuriyetin ilanını zorunlu kılan gelişmeler” sorulursa; saltanatın kaldırılması sonrası ortaya çıkan devlet başkanlığı sorunu, hükümet bunalımı ve milli egemenlik anlayışının kurumsallaştırılması cevaba dâhil edilmelidir.

Halifelikten Laikliğe Zinciri

Halifeliğin kaldırılması, laiklik yönündeki en belirleyici siyasal adımdır. Aynı gün eğitimde birlik sağlanmış ve dinî işlerle vakıf işlerini yürüten kurum kaldırılmıştır. Ardından hukuk alanında şer’i mahkemelerin kaldırılması ve Medeni Kanun’un kabulü gelmiştir. Daha sonra 1928’de anayasadan “Devletin dini İslam’dır” ifadesi çıkarılmış, 1937’de laiklik anayasaya girmiştir. Bu zincir, laikliğin tek bir olayla değil, aşamalı bir süreçle yerleştiğini gösterir.

Şeyh Said İsyanı Sonuç Zinciri

Şeyh Said İsyanı, Cumhuriyet rejiminin karşılaştığı en ciddi erken dönem isyanlarından biridir. Bu isyanın sonucunda Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmış, İstiklal Mahkemeleri yeniden etkinleşmiş, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmış ve çok partili hayata geçiş bir süre ertelenmiştir. Ayrıca Musul Sorunu sırasında Türkiye’nin iç isyanla uğraşması diplomatik gücünü zayıflatmıştır. Bu nedenle Şeyh Said İsyanı hem iç politika hem dış politika sonuçları olan bir olaydır.

Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Zinciri

Serbest Cumhuriyet Fırkası, 1930’da ekonomik sıkıntılar ve hükümetin denetlenmesi amacıyla kurulmuştur. Ancak kısa sürede rejim karşıtlarının parti etrafında toplanması nedeniyle parti kendini feshetmiştir. Aynı yıl yaşanan Menemen Olayı, rejim karşıtlığının toplumsal zeminde hâlâ etkili olduğunu göstermiştir. Bu iki gelişme, çok partili hayata geçişin Atatürk döneminde başarılı olamamasına neden olmuştur. KPSS’de “çok partili hayata geçiş denemelerinin başarısız olmasının nedeni” sorulursa bu bağlantı önemlidir.

Ekonomik Bağımsızlık Zinciri

Lozan ile kapitülasyonların kaldırılması, ekonomik bağımsızlığın hukuki temelini oluşturmuştur. İzmir İktisat Kongresi ekonomik hedefleri belirlemiş, Aşar vergisinin kaldırılması tarımı rahatlatmış, bankaların kurulması milli sermayeyi desteklemiş, devletçilik ve sanayi planları ise sanayileşmeyi hızlandırmıştır. Demiryollarının millileştirilmesi ve yeni hatların yapılması, iç pazarın bütünleşmesini sağlamıştır. Bu zincir, Atatürk döneminde ekonominin bağımsızlık anlayışıyla ele alındığını gösterir.

---

Soru Çözerken Dikkat Edilecek Pratik Kodlar

“İlk” Kelimesine Dikkat

KPSS’de “ilk” ifadesi sık kullanılır ve çeldiriciler bu kelime üzerinden kurulur. İlk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal, ilk Başbakan İsmet İnönü, ilk Meclis Başkanı Fethi Okyar, ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır. Serbest Cumhuriyet Fırkası ilk muhalefet partisi değildir; ikinci çok partili hayat denemesidir. Cumhuriyet Halk Fırkası ise iktidar partisidir.

“Aynı Gün” Bilgileri

3 Mart 1924 tarihi özel bir tarihtir. Bu gün halifelik kaldırılmış, Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiş, Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılmış, Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldırılmıştır. Bu nedenle 3 Mart 1924, laikleşme ve devletin modernleşmesi açısından dönüm noktasıdır. Sınavda bu gelişmeler birlikte verilirse aynı gün gerçekleştiği hatırlanmalıdır.

“17 Şubat” Karışıklığı

Atatürk dönemi konularında iki önemli 17 Şubat vardır. 17 Şubat 1923 İzmir İktisat Kongresi’nin toplanmasıdır. 17 Şubat 1925 Aşar vergisinin kaldırılmasıdır. 17 Şubat 1926 ise Türk Medeni Kanunu’nun kabulüdür. Bu üç tarih birbirine çok benzediği için KPSS’de çeldirici olarak kullanılabilir.

Kadın Haklarında Sıra Ezberi

Kadın haklarında sıra çok önemlidir. Hukuki eşitlik 1926 Medeni Kanun ile güçlenir. Siyasi haklar ise 1930 belediye, 1933 muhtarlık, 1934 milletvekilliği şeklinde ilerler. 1935 yılında da 18 kadın milletvekili TBMM’ye girer. Bu sıralamada 1934 ile 1935 karıştırılmamalıdır; hak 1934’te verilir, seçim sonucu kadın milletvekilleri 1935’te Meclise girer.

Kurumların Amaçlarını Ayırma

TTK tarih bilincini, TDK dil bilincini, Halkevleri halkın kültürel eğitimini, Millet Mektepleri okuma yazmayı, Ankara Hukuk Mektebi modern hukukçuları, İstanbul Üniversitesi bilimsel yükseköğretimi temsil eder. Kurum sorularında yalnızca tarih ezberi değil, kurumun amacı da bilinmelidir. Örneğin Millet Mektepleri Harf İnkılabı ile, Ankara Hukuk Mektebi hukuk inkılaplarıyla, Halkevleri kültür ve halkçılık politikasıyla ilişkilendirilir.

---

Kapanış — Bir Devletin Yeniden Kuruluşu

Atatürk İnkılapları, dağınık bir reform listesi değil; bütünlüklü bir uygarlık projesidir. Siyasal alanda egemenliği millete verdi (cumhuriyet), hukukta din temelli düzenden çağdaş hukuka geçti (Medeni Kanun), eğitimi birleştirip laikleştirdi (Tevhid-i Tedrisat, harf inkılabı), toplumu modern yaşam biçimine taşıdı (şapka, soyadı, kadın hakları) ve ekonomiyi millî temele oturttu (İzmir İktisat Kongresi, devletçilik).

🔑 Aklında kalsın: Her inkılabı üç soruyla tut — hangi alan, hangi yıl, hangi ilkeyi besler? En sık çeldiriciler 1922/1924 (saltanat/halifelik) ve 1924/1928 (Tevhid-i Tedrisat/harf) ayrımındadır. Aşağıdaki "20 Altın Bilgi" ile İnkılap-Yıl tablosu, sınav öncesi son tekrarın için birebirdir. 💪

---

Mini Tekrar: 20 Altın Bilgi

1. Saltanat 1 Kasım 1922’de kaldırıldı.
2. Son padişah VI. Mehmed Vahdettin’dir.
3. Son halife Abdülmecid Efendi’dir.
4. Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi.
5. İlk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’tür.
6. İlk Başbakan İsmet İnönü’dür.
7. İlk Meclis Başkanı Fethi Okyar’dır.
8. Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırıldı.
9. Tevhid-i Tedrisat 3 Mart 1924’te kabul edildi.
10. İlk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır.
11. Şeyh Said İsyanı 13 Şubat 1925’te başladı.
12. Takrir-i Sükun 4 Mart 1925’te çıkarıldı.
13. Aşar vergisi 17 Şubat 1925’te kaldırıldı.
14. Medeni Kanun 17 Şubat 1926’da kabul edildi.
15. Latin alfabesi 1 Kasım 1928’de kabul edildi.
16. Başöğretmenlik 24 Kasım 1928 ile bağlantılıdır.
17. Serbest Cumhuriyet Fırkası 1930’da Fethi Okyar tarafından kuruldu.
18. Menemen Olayı 23 Aralık 1930’da yaşandı.
19. Kadınlara milletvekili seçme-seçilme hakkı 5 Aralık 1934’te verildi.
20. Atatürk 10 Kasım 1938 saat 09.05’te vefat etti.